নাইকিয়া হৈ যাব নেকি অনলাইন সংবাদ মাধ্যম? ট্ৰেফিক দুৰ্যোগৰ নেপথ্যত কি আছে?

বিগত দুটা দশক ধৰি ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যমে এক সৰল নিয়ম মানি চলিছিল। প্ৰকাশকে বাতৰি প্ৰকাশ কৰিছিল। চাৰ্চ ইঞ্জিনে তাক বিচাৰি উলিয়াইছিল। তাৰ পিছত পাঠকে ৱেবছাইটত ক্লিক কৰিছিল।

এতিয়া এই নিয়মটো সলনি হৈছে। কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা (AI) ইয়াৰ এটা কাৰণ মাত্র। সমগ্ৰ বিষয়টো কেৱল AI-তেই সীমিত নহয়।

ডিজিটেল যুগত প্ৰকাশকসকলে এটা সৰল পদ্ধতি অনুসৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকে এটা বাতৰি লিখিছিল। গুগলে তাক সূচীবদ্ধ (Index) কৰিছিল। পাঠকে সন্ধান কৰিছিল আৰু ৱেবছাইটত প্ৰৱেশ কৰিছিল।

এই ক্লিকে পৃষ্ঠা দৰ্শন বা পেজভিউ সৃষ্টি কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা বিজ্ঞাপনৰ উপাৰ্জন হৈছিল। কেতিয়াবা পাঠকৰ সৈতে এটা সম্পৰ্কও গঢ়ি উঠিছিল।

এতিয়া এই ব্যৱস্থাটো পূৰ্বৰ দৰে কাম নকৰে। মানুহৰ সন্ধান কৰাৰ অভ্যাস সলনি হৈছে। ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ পৰা অহা পাঠকৰ সংখ্যা কমিছে। ইফালে AI-য়ে ৱেবছাইটলৈ নোযোৱাকৈয়ে প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছে।

ই কেৱল ট্ৰেফিক বা পাঠক হ্ৰাস পোৱাৰ বিষয় নহয়। ই হ’ল প্ৰকাশক, প্লেটফৰ্ম আৰু পাঠকৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ এক ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন। ইয়াকে আমি ‘আনবাণ্ডলিং’ বা পৃথকীকৰণ বুলি ক’ব পাৰোঁ।

গতিকে মূল প্ৰশ্নটো AI-য়ে সংবাদ ৱেবছাইটবোৰ শেষ কৰিছে নেকি সেয়া নহয়। মূল প্ৰশ্নটো হ’ল— যিবোৰ প্লেটফৰ্মে আগতে পাঠক আনি দিছিল, সেইবোৰে এতিয়া একে পৰিমাণে পাঠক নানিলে কি হ’ব?

পুৰণি ব্যৱস্থাটো সলনি হৈছে

তথ্যসমূহে স্পষ্টকৈ দেখুৱাইছে যে এক ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন ইতিমধ্যে ঘটিছে।

ৰয়টাৰ্ছ ইনষ্টিটিউটৰ ২০২৬ চনৰ সাংবাদিকতা আৰু মিডিয়া প্ৰতিবেদনত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য প্ৰকাশ পাইছে। ২৫০০ তকৈও অধিক নিউজ ৱেবছাইটত গুগলৰ পৰা অহা পাঠক ৩৩ শতাংশ কমিছে। আমেৰিকাৰ প্ৰকাশকসকলৰ ক্ষেত্ৰত এই হ্ৰাসৰ পৰিমাণ ৩৮ শতাংশ।

আগন্তুক তিনি বছৰত এই ট্ৰেফিক আৰু কমিব বুলি প্ৰকাশকসকলে ভাবিছে।

ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ প্ৰভাৱো দুৰ্বল হৈছে। ফেচবুকৰ পৰা অহা পাঠকৰ সংখ্যা বহুত কমিছে। X (পূৰ্বৰ টুইটাৰ) ৰ পৰাও প্ৰকাশকসকলে একে ধৰণৰ হ্ৰাস দেখিবলৈ পাইছে।

ডিজিটেল প্ৰকাশকসকলে নিজৰ নোহোৱা প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুগলে অনলাইন সন্ধান নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। ছ’চিয়েল মিডিয়াই পাঠকৰ যাতায়াত নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। প্ৰকাশকসকলৰ হাতত কেৱল নিজৰ ৱেবছাইটটোহে আছিল।

AI-ৰ উত্তৰে সলনি কৰিছে যাত্ৰা

জেনেৰেটিভ AI-য়ে পাঠকৰ যাত্ৰা সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰি দিছে।

সাধাৰণ চাৰ্চ কৰিলে পাঠকে বহুতো লিংক বা ৱেবছাইটৰ তালিকা পায়। কিন্তু AI-য়ে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা তথ্য সংগ্ৰহ কৰে। ই পাঠকক লগে লগে এটা পোনপটীয়া উত্তৰ দিয়ে। পাঠকে আচল ৱেবছাইটলৈ যোৱাৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ নকৰে।

পিউ ৰিচাৰ্চে (Pew Research) ৯০০ জন আমেৰিকান নাগৰিকৰ ৬৮,৮৭৯ টা চাৰ্চ বিশ্লেষণ কৰিছিল। গুগলে AI ছামাৰী বা সাৰাংশ দেখুৱালে পাঠকে মাত্ৰ ৮ শতাংশ সময়হে পৰম্পৰাগত লিংকত ক্লিক কৰে। AI সাৰাংশ নথকা স্থানত এই হাৰ আছিল ১৫ শতাংশ। তাতকৈ ডাঙৰ কথা, AI সাৰাংশৰ ভিতৰত থকা লিংকত পাঠকে মাত্ৰ ১ শতাংশ সময়হে ক্লিক কৰে।

ইয়াৰ অৰ্থ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। পাঠক নাইকিয়া হোৱা নাই। কেৱল ‘ক্লিক’টো নাইকিয়া হৈছে।

এই পৰিৱৰ্তনে প্ৰকাশকসকলক নতুনকৈ ভাবিবলৈ বাধ্য কৰিছে। এই প্ৰত্যাহ্বান কেৱল সাংবাদিকতাৰ ভিতৰত সীমিত হৈ থকা নাই। ই বিতৰণ আৰু অৰ্থনীতিৰ এক ডাঙৰ বিষয় হৈ পৰিছে।

ট্ৰেফিক হ্ৰাসৰ সংখ্যাবোৰ সঁচা

শেহতীয়া তথ্যই এই পৰিৱৰ্তন স্পষ্ট কৰি তুলিছে।

এক্সিয়ছে (Axios) চিমিলাৰৱেবৰ (Similarweb) তথ্য উদ্ধৃত কৰি এক প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছে। আমেৰিকাৰ ১০০ টা শীৰ্ষ সংবাদ মাধ্যমৰ ৱেবছাইটত ২০২৬ চনৰ আগষ্টত ৪৭.৬ নিযুত দৰ্শন বা ভিজিট হৈছিল। ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰত এই সংখ্যা আছিল ৬৮ নিযুত। অৰ্থাৎ দুবছৰতকৈও কম সময়ত ৩০ শতাংশ ট্ৰেফিক কমিছে।

অৱশ্যে কেৱল AI-ৰ বাবেই এই সকলোবোৰ হৈছে বুলি ক’ব নোৱাৰি।

চাৰ্চ এলগৰিদমৰ পৰিৱৰ্তন আৰু পাঠকৰ সলনি হোৱা অভ্যাসেও ইয়াত প্ৰভাৱ পেলাইছে। ৰয়টাৰ্ছে কয় যে গুগলৰ অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ পৰা AI Overviews-ৰ প্ৰভাৱ পৃথক কৰা কঠিন।

গতিকে এটা জটিল সমস্যাৰ বাবে কেৱল AI-ক দোষ দিলে নহ’ব।

প্ৰকৃত কথাটো অতি সৰল। পুৰণি ট্ৰেফিক ব্যৱস্থাই প্ৰকাশকসকলক আৰু আগৰ দৰে নিশ্চয়তা দিব নোৱাৰে।

ভাৰততো পৰিছে চাপ

ভাৰতৰ বাবে এই বিষয়টো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতৰ ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম মূলত: চাৰ্চ আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল।

চিমিলাৰৱেবৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতৰ বহু ইংৰাজী নিউজ ৱেবছাইটৰ ট্ৰেফিক কমিছে। India.com-ৰ ট্ৰেফিক ৭৮ শতাংশ কমিছে। Hindustan Times-ৰ ট্ৰেফিক ৫৪ শতাংশ কমিছে। Indian Express-ৰো একে ধৰণে ট্ৰেফিক হ্ৰাস পাইছে।

এই তথ্যই কিছুমান নিৰ্দিষ্ট প্ৰকাশকৰ অৱস্থা দেখুৱাইছে। সকলো ভাৰতীয় সংবাদ মাধ্যমৰে যে একে অৱস্থা হৈছে, সেয়া নহয়।

তথাপিও এই চাপ মন কৰিবলগীয়া। ভাৰতত ম’বাইল ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যা বেছি। ইয়াত চাৰ্চ আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াই ডাঙৰ ভূমিকা লৈছিল। পশ্চিমীয়া দেশৰ দৰে ভাৰতীয় প্ৰকাশকসকলে সাবস্ক্ৰিপশ্যন বা পোনপটীয়া সদস্যপদৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰা নাছিল।

গুগলৰ এলগৰিদম পৰিৱৰ্তনে অৱস্থা আৰু জটিল কৰি তুলিছে। এতিয়া চাৰ্চৰ ভিতৰতে AI-ৰ উত্তৰ উপলব্ধ।

ই প্ৰকাশকসকলৰ বাবে অনিশ্চয়তা আনিছে। এফালে অনলাইন সন্ধানৰ পৰা পাঠক অহা কমিছে। আনফালে উৎস ৱেবছাইটলৈ নোযোৱাকৈয়ে প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া AI-ৰ সৈতে তেওঁলোকে প্ৰতিযোগিতা কৰিবলগীয়া হৈছে।

আচলতে ক’ত ভাঙিল ব্যৱস্থাটো?

তিনিটা মূল দুৰ্বলতাই এই সমস্যা সৃষ্টি কৰিছে:

১. চাৰ্চৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতা:

কেৱল গুগলৰ SEO-ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গঢ়ি উঠা প্ৰকাশকসকল দুৰ্বল হৈ পৰিল। তেওঁলোকে লাখ লাখ পাঠক পালে, কিন্তু পাঠকৰ সৈতে পোনপটীয়া সম্পৰ্ক গঢ়িব নোৱাৰিলে। চাৰ্চৰ নিয়ম সলনি হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ হাতত একো নাথাকিল।

এটা শক্তিশালী নিউজলেটৰ, মোবাইল অ্যাপ বা নিজস্ব পাঠকে প্ৰকাশকক সুৰক্ষা দিয়ে। এইবোৰ নাথাকিলে প্ৰকাশকসকল প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ থাকিব।

২. সাধাৰণ তথ্য়ৰ সঘন প্ৰকাশ:

AI-য়ে সাধাৰণ প্ৰশ্ন আৰু নিয়মীয়া বাতৰিবোৰ সহজে লিখিব পাৰে। অনলাইন জগতত এনে ধৰণৰ প্ৰবন্ধই বেছি আছিল। “কি হয়…?”, “কেনেকৈ কৰিব…?” বা “কাৰণসমূহ কি…?”— এনে শিৰোনামৰ প্ৰবন্ধ শতকৰা ৯০ টা ৱেবছাইটতে একে। AI-য়ে এই সকলো তথ্য একত্ৰিত কৰি কম সময়তে দেখুৱাব পাৰে।

৩. দুৰ্বল আৰ্থিক ভেটি:

কেৱল পেজভিউ বা ট্ৰেফিকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা ব্যৱসায়বোৰ বিপদত পৰিছে। সৰু প্ৰকাশকসকলৰ উপাৰ্জনৰ পথ সীমিত। গতিকে ট্ৰেফিক কমিলে তেওঁলোক বেছিকৈ ক্ষতিগ্রস্ত হয়। আনহাতে সাবস্ক্ৰিপশ্যন, ইভেণ্ট আৰু গৱেষণাৰ কাম কৰা প্ৰকাশকসকলে এই চাপ সহ্য কৰিব পাৰে।

নতুন আশা: মৌলিক তথ্য আৰু স্থানীয় সংবাদ

সকলো সংবাদ মাধ্যম কিন্তু একে দিশতে যোৱা নাই।

আঞ্চলিক ভাষিক প’ৰ্টেল আৰু স্থানীয় বাতৰি সংস্থাবোৰে এতিয়াও নতুন সুযোগ পাইছে। আঞ্চলিক ভাষাত কাম কৰা প্ৰযুক্তি উদ্যোগসমূহে নতুন বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিছে।

ইয়াৰ এটা কাৰণ আছে।

ইণ্টাৰনেটত থকা পুৰণি তথ্যসমূহ AI-য়ে একত্ৰিত কৰিব পাৰে। কিন্তু নতুন আৰু মৌলিক তথ্যৰ ক্ষেত্ৰত AI দুৰ্বল।

এজন উদ্যোগীৰ সাক্ষাৎকাৰে নতুন তথ্যৰ জন্ম দিয়ে। পথাৰৰ অন-গ্ৰাউণ্ড ৰিপোৰ্টিঙে নতুন খবৰ আনি দিয়ে।

অসমৰ এজন চাহ খেতিয়কৰ সৈতে পোনপটীয়া কথা পাতিলে যি তথ্য ওলাব, সেয়া কোনো সাধাৰণ AI প্ৰবন্ধই দিব নোৱারে। এজন স্থানীয় ব্যৱসায়ীয়ে বজাৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ কথা যিদৰে বুজাব পাৰিব, সেয়া কোনো অনলাইন ৰিপোৰ্টত নাথাকে।

ইয়ালৈকে সাংবাদিকতাই নিজৰ নতুন মূল্য বিচাৰি পায়।

উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বাবে এক বিশেষ সুযোগ

এই পৰিৱৰ্তনে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বাবে এক ডাঙৰ সুযোগ আনিব পাৰে।

আমাৰ অঞ্চলটোক লৈ গুগলত হাজাৰ হাজাৰ সাধাৰণ প্ৰবন্ধৰ প্ৰয়োজন নাই। পৰ্যটন, চাহ, হস্তশিল্প বা প্ৰকৃতিৰ ওপৰত AI-য়েও তথ্য দিব পাৰে।

সুযোগটো অন্য ঠাইত আছে।

প্ৰকাশকসকলে যদি এক গভীৰ আঞ্চলিক তথ্যৰ ভঁৰাল (Knowledge Archive) গঢ়ি তোলে?

এই ভঁৰালত থাকিব উদ্যোগীসকলৰ সাক্ষাৎকাৰ, স্থানীয় ব্যৱসায়িক তথ্য, আঞ্চলিক জ্ঞান আৰু প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতা। প্ৰতিটো বাতৰি কেৱল চাৰ্চ ট্ৰেফিকৰ বাবে নহ’ব। ই হ’ব আঞ্চলিক জ্ঞানৰ এক মূল্যবান অংশ।

ই প্ৰকাশকৰ ব্যৱসায়িক আৰ্হি সলনি কৰিব। তেওঁলোকে কেৱল আজিৰ ‘ক্লিক’ৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা নকৰে। তেওঁলোকে এক স্থায়ী তথ্য সম্পদ গঢ়ি তুলিব।

কেৱল পেজভিৱে ব্যৱসায় চলাব নোৱাৰে

ইয়াৰ অৰ্থ পেজভিউ ত্যাগ কৰা নহয়।

চাৰ্চ এতিয়াও প্ৰয়োজনীয়। গুগল আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াও প্ৰয়োজনীয়।

সমস্যাটো তেতিয়া হয়, যেতিয়া প্ৰকাশকে কেৱল ইয়াৰ ওপৰতে সমগ্ৰ ব্যৱসায়টো থিয় কৰায়।

আচল প্ৰশ্নটো হ’ল— আপোনাৰ প্ৰকাশনটো কাইলৈ বন্ধ হৈ গ’লে কিমানজন পাঠকে তাৰ অভাৱ অনুভৱ কৰিব?

এই প্ৰশ্নই পোনপটীয়া সম্পৰ্কৰ দিশলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে।

নিউজলেটৰে নিয়মীয়া পাঠক দিয়ে। ইভেণ্টে এখন সমাদৃত সমাজ গঢ়ে। বিশেষ সাক্ষাৎকাৰে পৰিচিতি দিয়ে। গৱেষণা আৰু বিশেষ বাতৰিয়ে ব্যৱসায়িক মূল্য আনি দিয়ে।

তেতিয়া ৱেবছাইটটো কেৱল একমাত্র ব্যৱস্থা হৈ নাথাকে। ই এটা ডাঙৰ ব্যৱস্থাৰ অংশ হৈ পৰে।

ক্লিকৰ একচ্ছত্ৰী অধিকাৰৰ অন্ত

আগন্তুক সময়খিনিক লৈ অতিৰঞ্জিত কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

মানুহে লিংকত ক্লিক কৰি থাকিব। চাৰ্চ ইঞ্জিনে পাঠক পঠিয়াই থাকিব। ছ’চিয়েল মিডিয়াই বাতৰি বিলাই থাকিব।

কিন্তু ক্লিকৰ আগৰ দৰে একচ্ছত্ৰী অধিকাৰ আৰু নাথাকে।

বহু বছৰ ধৰি নিয়মটো আছিল: চাৰ্চ → ক্লিক → ৱেবছাইট → দৃষ্টি আকৰ্ষণ → উপাৰ্জন

AI-য়ে এই শৃংখলাটো ভাঙিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।

পাঠকে এতিয়া চাৰ্চ কৰি উত্তৰ পাব পাৰে আৰু ৱেবছাইটলৈ নোযোৱাকৈ আঁতৰি যাব পাৰে।

শৃংখলাটো বিভিন্ন খণ্ডত বিভক্ত হৈছে। ইয়েই হৈছে ‘দ্য গ্ৰেট আনবাণ্ডলিং’ বা মহামুক্তিকৰণৰ আচল অৰ্থ।

প্ৰকাশকসকলে এতিয়া কি কৰা উচিত?

প্ৰকাশকসকলে AI-ৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰি খৰটকীয়াকৈ সাধাৰণ উত্তৰ লিখাৰ প্ৰয়োজন নাই। সেই প্ৰতিযোগিতাত জিকাটো কঠিন।

তাৰ পৰিৱৰ্তে, AI-য়ে দিব নোৱাৰা সম্পদ গঢ়াত গুৰুত্ব দিব লাগিব। সেইবোৰ হ’ল— মৌলিক সংবাদ সংগ্ৰহ, বিশেষজ্ঞৰ মতামত, নিজস্ব গৱেষণা আৰু পাঠকৰ সৈতে পোনপটীয়া সম্পৰ্ক।

ব্যতিক্ৰমী চিন্তা এতিয়া ব্যৱসায়িক সম্পদ।

মৌলিক খবৰ সংগ্ৰহ এতিয়া ব্যৱসায়িক সম্পদ।

বিশ্বাসযোগ্যতা এতিয়া আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্পদ।

যিবোৰ প্ৰকাশকে এইবোৰ একত্ৰিত কৰিব পাৰিব, তেওঁলোকে AI-ক নিজৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিব। গৱেষণা, অনুবাদ আৰু বিতৰণৰ বাবে AI ব্যৱহাৰ হ’ব। AI তেওঁলোকৰ বাবে সহায়ক হ’ব, বিকল্প নহ’ব।

মহামুক্তিকৰণ

ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যমে কেৱল পাঠক হেৰুওৱা নাই। পূৰ্বৰ দৰে ট্ৰেফিক আহি থাকিব বুলি থকা ধাৰণাটোও ধূলিস্যাৎ হৈছে।

দুটা দশক ধৰি প্ৰকাশকসকলে এটা নিয়ম মানি চলিছিল— খবৰ সৃষ্টি কৰা, ইণ্টাৰনেটত দিয়া, পাঠক অহা আৰু উপাৰ্জন কৰা।

AI-য়ে এই শৃংখলাটো দুৰ্বল কৰিছে।

কিন্তু এই পৰিৱৰ্তন AI-ৰ আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা, ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ সলনি হোৱা অভ্যাস আৰু বিজ্ঞাপনৰ সলনি হোৱা বজাৰে এই পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। AI-য়ে এই সমস্যাবোৰ আৰু খৰতকীয়া কৰি তুলিলে।

গতিকে প্ৰকাশকসকলৰ শিক্ষা ‘AI-ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া’ নহয়।

শিক্ষাটো হ’ল— AI-য়ে সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰা খবৰ গঢ়ি তোলক। মৌলিক তথ্য সংগ্ৰহ কৰক। পোনপটীয়া সম্পৰ্ক স্থাপন কৰক।

ইণ্টাৰনেট গঢ়ি উঠিছিল ক্লিকৰ ওপৰত।

AI গঢ়ি উঠিছে উত্তৰৰ ওপৰত।

আগন্তুক সংবাদ মাধ্যমৰ অৰ্থনীতি গঢ়ি উঠিব তেতিয়া, যেতিয়া কেৱল ‘উত্তৰ’ দিয়াটোৱেই যথেষ্ট হৈ নাথাকিব।