ডিমা হাছাওৰ বাবে এক নতুন দিশ: এক স্বকীয় পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ গঢ়াৰ ৰূপৰেখা

ডিমা হাছাওৰ বাকৰিত আছে এখন বিশিষ্ট পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ (Destination) হৈ উঠাৰ অপাৰ সম্ভাৱনা— ইয়াৰ নান্দনিক পাহাৰীয়া দৃশ্যপট, চহকী সংস্কৃতি আৰু অনন্য অভিজ্ঞতা। কিন্তু আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰশ্নটো হ’ল: ডিমা হাছাওৱে নিজৰ চৰ্তত এই পৰ্যটন অৰ্থনীতি গঢ়ি তুলিব পাৰিবনে, য’ত স্থানীয় জনসাধাৰণে দায়িত্ব আৰু লাভ— দুয়োৰে সমভাগী হ’ব?

বিশ্ব পৰ্যটন দিৱসৰ (World Tourism Day) এই বিশেষ ক্ষণত অধিক পৰ্যটকক কেনেকৈ আকৰ্ষণ কৰা যায়, সেই প্ৰশ্ন সোধাৰ আগতে ডিমা হাছাওৱে হয়তো প্ৰথমে আন এটা মৌলিক প্ৰশ্ন সোধা উচিত:

ডিমা হাছাওৱে দৰাচলতে কেনেকুৱা ধৰণৰ পৰ্যটন অৰ্থনীতি গঢ়ি তুলিব বিচাৰে?

এই প্ৰশ্নটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ ডিমা হাছাওৱে একো নথকা শূন্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰিবলগীয়া হোৱা নাই। ইয়াত ইতিমধ্যে আছে মনোৰম পাহাৰ, ঘন অৰণ্য, জলপ্ৰপাত, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য, ৰোমাঞ্চকৰ ৰেল যাত্ৰা, খিলঞ্জীয়া সংস্কৃতি, পৰম্পৰাগত খাদ্য আৰু অসমৰ সমভূমি অঞ্চলতকৈ সম্পূৰ্ণ সুকীয়া এক প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ।

৪,৮৮৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰজুৰি বিস্তৃত এই জিলাখন বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়েৰে গঠিত এক বৈচিত্ৰ্যময় সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক ভূখণ্ড। বৰাইল পাহাৰৰ পৰ্বতমালাই জিলাখনৰ অধিকাংশ ভৌগোলিক ৰূপ নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বিপৰীতে হাফলঙে জিলাখনৰ সদৰ আৰু অসমৰ একমাত্ৰ পাহাৰীয়া চহৰ (Hill station) হিচাপে বিশেষ চিনাকি বহন কৰিছে।

তথাপিও, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলীৰ তুলনাত ডিমা হাছাও ইয়াৰ মূলসুঁতিৰ পৰ্যটন যাত্ৰাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়তে আছে।

সাধাৰণতে ইয়াক এটা অভাৱ বা পিছপৰি থকা অৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।

কিন্তু সম্ভৱতঃ ইয়াক এক ডাঙৰ সুযোগ হিচাপেও চোৱা উচিত।

পৰ্যটন উদ্যোগটোৱে ডিমা হাছাওৰ ভৱিষ্যত নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰাৰ পূৰ্বে, ডিমা হাছাওৱে নিজে পৰ্যটনক কি ৰূপ দিব বিচাৰে সেয়া ঠিক কৰাৰ পৰ্যাপ্ত সুবিধা আৰু সময় এতিয়াও জিলাখনৰ হাতত আছে।

আৰু ইয়াৰ পৰাই আৰম্ভ হয় এক স্বকীয় ‘ডেষ্টিনেচন ব্ৰেণ্ডিং’ (Destination Branding)।

পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ কেৱল আকৰ্ষণীয় স্থানৰ সমাহাৰ নহয়

পৰ্যটন পৰিকল্পনা প্ৰায়ে এটা তালিকাকৰণৰ (Inventory) পৰা আৰম্ভ হয়।

অৰ্থাৎ, উপভোগ কৰিবলৈ জলপ্ৰপাত আছে, ছবি তুলিবলৈ পাহাৰ আছে, ভ্ৰমণ কৰিবলৈ অৰণ্য আৰু গাঁও আছে, সোৱাদ ল’বলৈ স্থানীয় খাদ্য, অনুভৱ কৰিবলৈ উৎসৱ আৰু যাত্ৰা কৰিবলৈ পাহাৰীয়া ৰেলপথ আছে। এই সকলো সম্পদৰে অৱশ্যে মূল্য আছে, কিন্তু যৌথভাৱে এইবোৰে কেৱল এটা প্ৰশ্নৰহে উত্তৰ দিয়ে:

এই পৰ্যটন স্থানখনত কি কি চাবলগীয়া আছে?

ইয়াৰ পিছৰ পদক্ষেপটো হ’ল প্ৰচাৰ (Promotion)। পৰ্যটন বিষয়ক চলচ্চিত্ৰ, ৱেবছাইট, আলোকচিত্ৰ, ব্ৰ’ছিয়ৰ আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়া কেম্পেইনে এই আকৰ্ষণসমূহক ভ্ৰমণৰ কাৰণলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।

কিন্তু পৰ্যটন ব্ৰেণ্ডিঙে ইয়াতকৈও এখোজ আগুৱাই যাব লাগে।

ই প্ৰশ্ন কৰে— এজন পৰ্যটকে কিয় অন্য স্থানৰ পৰিৱৰ্তে ডিমা হাছাওক বাছি ল’ব, তেওঁলোকে কেনেকুৱা অভিজ্ঞতা আশা কৰা উচিত আৰু ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত তেওঁলোকৰ মনত কি অভিজ্ঞতা সজীৱ হৈ ৰ’ব?

এই পাৰ্থক্যটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ এক পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ কেৱল কিছুমান দর্শনীয় স্থানৰ সমাহাৰ নহয়; ই স্থান, অভিজ্ঞতা, ব্যৱসায়, স্থানীয় সমাজ, আন্তঃগাঁথনি আৰু মানসিক ধাৰণাৰ এনে এক পৰিৱেশ তন্ত্ৰ (Ecosystem), যিয়ে সন্মিলিতভাৱে এজন ভ্ৰমণকাৰীৰ অনুভূতিক গঢ় দিয়ে।

এটা জলপ্ৰপাত হ’ব পাৰে এক আকৰ্ষণীয় স্থান।

কিন্তু সেই জলপ্ৰপাতটো উপভোগ কৰিবলৈ কোনোবাই দূৰ-দূৰণিৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ মূল কাৰণটো হ’ল সেই স্থানৰ আবেদন বা প্ৰস্তাৱনা (Proposition)।

আৰু যেতিয়া এই প্ৰস্তাৱনাসমূহ ধাৰাবাহিকভাৱে পৰ্যটকক প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁলোকৰ মনত চিৰস্থায়ী হৈ ৰয়, তেতিয়াই ই এক সফল ‘ডেষ্টিনেচন ব্ৰেণ্ড’ (Destination Brand) লৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

ডিমা হাছাওৰ সন্মুখত থকা প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বানটোৱেই হ’ল এইটো।

সময়ৰ সঠিক উপযোগিতা আৰু পৰ্যটনৰ সুযোগ

আধুনিক পৰ্যটন উদ্যোগত এটা বৈপৰীত্য দেখা যায়। পৰ্যটন স্থানসমূহে বহু বছৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, আৰু এবাৰ পৰ্যটকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে, স্থানখনৰ ধাৰণ ক্ষমতাতকৈ পৰ্যটন ব্যৱস্থা দ্ৰুতভাৱে সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ কুফলসমূহ চম্ভালিবলৈ যথেষ্ট কষ্ট কৰিবলগীয়া হয়।

শান্ত গাঁওবোৰ লোকৰ সমাগমেৰে ভৰি পৰে। প্ৰাকৃতিক স্থানসমূহ ব্যৱসায়ীকৰণৰ গ্ৰাহ হয়। মাছ-প্ৰডাকশ্যন বা অধিক বিক্ৰীৰ বাবে স্থানীয় খাদ্যৰ মূল সোৱাদ সলনি হৈ পৰে। আনকি পৰম্পৰাগত সাংস্কৃতিক পৰিৱেশো পৰ্যটকে যি চাব বিচাৰে তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কেবল এক নাট্য পৰিৱেশনত পৰিণত হ’ব পাৰে।

ডিমা হাছাও এনে সম্ভাৱনাৰ পৰা মুক্ত নহয়।

কিন্তু ই এতিয়াও ইয়াৰ পৰ্যটন যাত্ৰাৰ আৰম্ভণিতে আছে, গতিকে চিন্তাচৰ্চা কৰি সঠিক সিদ্ধান্ত লোৱাৰ সময় এতিয়াও আছে।

জিলা প্ৰশাসনে ইতিমধ্যে পৰ্যটনৰ আন্তঃগাঁথনি, যোগাযোগ ব্যৱস্থা, পৰ্যটন থলীসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু উন্নয়ন, নতুন তথা অচিনাক্ত স্থানৰ সন্ধান আৰু স্থানীয় উৎসৱসমূহৰ প্ৰচাৰক অগ্ৰাধিকাৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে।

ই এক বিৰল আৰু ডাঙৰ সুযোগৰ সৃষ্টি কৰিছে।

“আমি কেনেকৈ অধিক পৰ্যটক আনিব পাৰো?”— এই প্ৰশ্নৰে আৰম্ভ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, ডিমা হাছাওৱে এক মৌলিক প্ৰশ্নৰে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিব পাৰে:

“কেনেকুৱা ধৰণৰ পৰ্যটনে জিলাখনৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে আটাইতকৈ ডাঙৰ মূল্য বা সম্পদ সৃষ্টি কৰিব?”

এই চিন্তাই সমগ্ৰ আলোচনাৰ অৰ্থনৈতিক দিশটোকেই সলনি কৰি পেলায়।

এতিয়া লক্ষ্য কেৱল পৰ্যটকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰাই নহয়; বৰঞ্চ প্ৰতিজন পৰ্যটকে স্থানখনলৈ কিমান অৰ্থনৈতিক মূল্য আনিছে, সেই অৰ্থ ক’লৈ গৈছে, তাৰ কিমান অংশ স্থানীয়ভাৱে জমা হৈছে আৰু পৰ্যটনে স্থানখনক সময়ৰ লগে লগে শক্তিশালী কৰিছে নে নাই— সেয়াহে ডাঙৰ কথা হৈ পৰে।

স্থানীয় সমাজে যদি পৰ্যটন অৰ্থনীতিৰ স্বত্বাধিকাৰ লাভ কৰে?

ইয়াত ডিমা হাছাওৱে সম্প্ৰদায়ভিত্তিক এনে এক আৰ্হি (Model) অন্বেষণ কৰিব পাৰে, যি পৰম্পৰাগত বিজ্ঞাপন বা প্ৰচাৰৰ বহু ওপৰত।

কল্পনা কৰক, প্ৰতিখন গাঁৱে গাঁৱে পৰ্যটন গঢ়ি উঠিছে, য’ত স্থানীয় জনসাধাৰণে কেৱল অতিথি দেৱ’ ভৱঃ বুলি আদৰণি জনোৱা লোক বা সাংস্কৃতিক শিল্পী হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ প্ৰত্যক্ষ অৰ্থনৈতিক অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে অংশ লৈছে।

এটা গাঁও পৰ্যটন সমবায় সমিতি (Village tourism cooperative) গঠন কৰি হোমষ্টে’ (Homestay), স্থানীয় খাদ্য, পথপ্ৰদৰ্শক (Guide), পৰিবহণ, হস্তশিল্প আৰু প্ৰকৃতিভিত্তিক অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰা পৰিয়ালসমূহক একত্ৰিত কৰিব পৰা যায়। এটা পৰিয়ালে বাসস্থানৰ ব্যৱস্থা কৰিব পাৰে, আন এটাই পৰম্পৰাগত খাদ্য সৰবৰাহ কৰিব পাৰে, এজন স্থানীয় স্থানসম্পৰ্কে অভিজ্ঞ যুৱকে প্ৰকৃতিৰ গাইড হিচাপে কাম কৰিব পাৰে, আৰু এজন শিল্পীয় পৰ্যটকক নিজ হাতে বস্তু তৈয়াৰ কৰাৰ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিব পাৰে।

এই সমবায় সমিতিখনে বুকিং প্ৰক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ, সেৱাৰ মানদণ্ড ধাৰ্য, ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা সুবিধাসমূহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু উপাৰ্জনৰ এটা অংশ জাবৰ-জোঁথৰ ব্যৱস্থাপনা, সংৰক্ষণ বা গাঁৱৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

প্ৰত্যেকজন অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে নিজৰ শ্ৰমৰ পৰা পোনে পোনে উপাৰ্জন কৰিব, আনহাতে সামগ্ৰিক পৰ্যটন ব্যৱস্থাৰ পৰা সমগ্ৰ গাঁওখনেই উপকৃত হ’ব।

ই পৰ্যটন অৰ্থনীতিৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নটোৰ সমাধান কৰে:

পৰ্যটনৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা মূল উপাৰ্জন কাৰ হাতলৈ গৈছে?

উদ্যোগটোৰ বিশ্বজনীন প্ৰতিষ্ঠান ‘UN Tourism’ৰ ‘Best Tourism Villages’ কাৰ্যসূচীয়ে পৰ্যটন উন্নয়নৰ মূল গাঁথনিত স্থানীয় সমাজৰ অংশগ্ৰহণ, স্থানীয় মূল শৃংখল (Local value chains), স্থায়িত্ব (Sustainability), আন্তঃগাঁথনি আৰু গ্ৰাম্য অৰ্থনৈতিক বিকাশক স্থান দিছে। তেওঁলোকৰ বৰ্তমানৰ কাৰ্যসূচীসমূহেও স্থানীয় অৰ্থনীতি শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু পৰ্যটনৰ লাভালাভসমূহ সমভাৱে বিতৰণ কৰিবলৈ স্থানীয় সমাজ, ব্যৱসায়ী, উৎপাদক আৰু চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ মাজত সহযোগিতাক গুৰুত্ব দিছে।

গতিকে ডিমা হাছাওৰ বাবে এনে এক সমবায়ভিত্তিক দৃষ্টিভংগীয়ে পৰ্যটন বিকাশক স্থানীয় অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সংযোগ কৰিব পাৰে।

এজন পৰ্যটকে কেৱল ডিমা হাছাওত টকা খৰচ কৰিয়েই ক্ষান্ত নাথাকিব; সেই টকাৰ এক ডাঙৰ অংশ হোমষ্টে’ৰ গৰাকী, কৃষক, গাইড, চালক, শিল্পী, খাদ্য উৎপাদক আৰু গাঁৱৰ ক্ষুদ্ৰ উদ্যমীসকলৰ মাজত অহা-যোৱা কৰিব।

কেৱল পৰ্যটকৰ সংখ্যা বা সমাগম বৃদ্ধি কৰাতকৈ ই এক সম্পূৰ্ণ সুকীয়া আৰু শক্তিশালী আৰ্হি।

জনগোষ্ঠীয় পৰ্যটন যেন ‘সাংস্কৃতিক নাটক’ত পৰিণত নহয়

ইফালে ডিমা হাছাওৱে এটা সূক্ষ্ম সীমাৰেখা সতৰ্কতাৰে বজাই ৰখাৰ প্ৰয়োজন আছে।

সম্প্ৰদায়ভিত্তিক পৰ্যটনৰ অৰ্থ এইটো হ’ব নালাগে যে পৰ্যটকৰ বাবে গাঁৱৰ লোকসকল নাটকীয় পৰিৱেশনকাৰী বা এক প্ৰদৰ্শনীৰ বস্তুলৈ ৰূপান্তৰিত হওক। কেৱল পৰ্যটকে টকা দিবলৈ সাজু থকাৰ বাবেই এটা পৰম্পৰাগত নৃত্য, খাদ্য, শিল্প বা সাংস্কৃতিক অনুশীলন স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে বিক্ৰীযোগ্য সামগ্ৰী হৈ পৰিব নালাগে।

এটা শক্তিশালী আৰ্হিয়ে স্থানীয় সমাজক নিজৰ মতে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ অধিকাৰ দিয়ে— তেওঁলোকে পৰ্যটকৰ সৈতে কি ভাগ-বাটোৱাৰা কৰিব বিচাৰে, কেনেকৈ কৰিব বিচাৰে আৰু কি কি দিশ পৰ্যটন অৰ্থনীতিৰ বাহিৰত নিজৰ নিজস্বতাৰে ৰাখিব বিচাৰে।

এজন পৰ্যটকে স্থানভিত্তিক পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ বিষয়ে সেইজন ব্যক্তিৰ পৰাই জানিব পাৰে যিয়ে প্ৰকৃততে সেয়া তৈয়াৰ কৰে। এজন স্থানীয় শিল্পীয় নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ অংশ হিচাপে কাম কৰি থকাৰ সমান্তৰালভাৱে নিজৰ শিল্পৰ বিষয়ে বুজাই ক’ব পাৰে। এজন স্থানীয় গাইডে এখন অৰণ্যক কেৱল এখন ধুনীয়া ছবি হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ ইক’ল’জী, ইতিহাস আৰু মানুহৰ অভিজ্ঞতাৰ সৈতে জৰিত এক সজীৱ ভূখণ্ড হিচাপে দাঙি ধৰিব পাৰে।

অভিজ্ঞতাবোৰ অধিক সমৃদ্ধ হৈ পৰে কাৰণ এইবোৰ কেৱল পৰ্যটকৰ প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে কৃত্ৰিমভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাই। ইয়াৰ ফলত ই অধিক বাস্তৱ আৰু খাঁটী (Authentic) হৈ পৰে।

গতিকে ডিমা হাছাওৰ বাবে জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণক কেৱল এক সামাজিক দায়িত্ব হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ স্থানখনৰ মূল অৰ্থনৈতিক প্ৰস্তাৱনা হিচাপে চোৱা উচিত।

স্থানীয় সমাজ কেৱল ধুনীয়া দৃশ্যপটৰ অংশ হৈ থাকিব নালাগে; স্থানীয় সমাজ পৰ্যটন অৰ্থনীতিৰ প্ৰত্যক্ষ অংশীদাৰ হ’ব লাগে।

আকৰ্ষণীয় স্থানৰ পৰা স্মৰণীয় অভিজ্ঞতালৈ

ডিমা হাছাওক নতুনকৈ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ এখন দীঘলীয়া তালিকাৰ প্ৰয়োজন নাই। বৰঞ্চ পৰ্যটক আৰু সেই স্থানসমূহৰ মাজত কি অভিজ্ঞতাৰ আদান-প্ৰদান ঘটে, তাৰ ওপৰতহে ধ্যান দিয়া প্ৰয়োজন।

পাহাৰৰ মাজেৰে ৰেল যাত্ৰাৰ কথাই ধৰক। ৰেল যাত্ৰাটো নিজে এটা আকৰ্ষণ, কিন্তু ই যদি যাত্ৰাপথৰ স্থানীয় ইতিহাস, প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, খাদ্য আৰু ঐতিহাসিক কাহিনীৰ সৈতে সংযোজিত হয়, তেন্তে সেই অভিজ্ঞতা বহু বেছি স্মৰণীয় হৈ পৰে।

এটা জলপ্ৰপাতৰ ছবি পাঁচ মিনিটত তুলিব পাৰি। কিন্তু সেই জলপ্ৰপাতটোলৈ কোনো স্থানীয় গাইডৰ সৈতে যোৱা যাত্ৰা, য’ত তেওঁ সেই স্থানৰ ইক’ল’জী আৰু লোককথা বুজাই দিয়ে, সি স্থানখনৰ সৈতে পৰ্যটকৰ এক সম্পূৰ্ণ সুকীয়া অনুবন্ধন গঢ়ি তোলে।

এখন গাঁও কেৱল পৰ্যটন মানচিত্ৰৰ এটা বিন্দু হ’ব পাৰে, নতুবা ই হোমষ্টে’, স্থানীয় আহাৰ, পদযাত্ৰা, শিল্পৰ অভিজ্ঞতা আৰু কথা-বাৰ্তাৰ জৰিয়তে পাহাৰীয়া জীৱনশৈলী বুজি পোৱাৰ এক সুন্দৰ স্থান হৈ পৰিব পাৰে।

ইয়েই হৈছে পৰ্যটনৰ স্থানভিত্তিক তালিকাকৰণৰ পৰা ‘অভিজ্ঞতামূলক পৰ্যটন’লৈ (Destination experience) পৰিৱৰ্তন।

আৰু ইয়াতেই ডিমা হাছাওৰ বাবে ব্যতিক্ৰমীভাৱে চিন্তা কৰাৰ এক সুযোগ আছে।

অসম পৰ্যটনে (Assam Tourism) ইতিমধ্যে ডিমা হাছাওক ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যপট, সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, গাঁও, জলপ্ৰপাত, হ্ৰদ, পাহাৰীয়া অভিজ্ঞতা আৰু হাফলং, জাতিংগা, মাইবাং তথা পানীমূৰৰ দৰে স্থানসমূহৰ যোগেদি উপস্থাপন কৰিছে। প্ৰাকৃতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ ইতিমধ্যে আমাৰ হাতত মজুত আছে।

ইচ্ছা কৰিলে এই পৃথক সম্পদসমূহক কেনেকৈ এনে অভিজ্ঞতালৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি, যাতে পৰ্যটকে অধিক সময় অতিবাহিত কৰিবলৈ আৰু স্থানখন গভীৰভাৱে বুজি পাবলৈ অনুপ্ৰাণিত হয়— এতিয়া সেয়াহে মূল বিষয়।

এক পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ, বহু গাথা

এটা শক্তিশালী ‘ডেষ্টিনেচন ব্ৰেণ্ড’ৰ বাবে প্ৰতিটো অভিজ্ঞতাই একে দেখা পোৱাটো প্ৰয়োজনীয় নহয়।

বাস্তৱিকতে, ডিমা হাছাওৰ প্ৰধান শক্তি হ’ব পাৰে এটা ডাঙৰ পৰিচয়ৰ ছায়াত বিদ্যমান অভিজ্ঞতাৰ বৈচিত্ৰ্য।

জিলাখনৰ খিলঞ্জীয়া সংস্কৃতি আৰু সমসাময়িক জনজীৱন হ’ব পাৰে ইয়াৰ এটা দিশ। অৰণ্য, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য, জলপ্ৰপাত আৰু মুক্ত আকাশৰ তলৰ অভিজ্ঞতাসমূহ হ’ব পাৰে আন এক দিশ। পাহাৰৰ মাজেৰে লাহে-ধীৰে কৰা যাত্ৰাসমূহে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, আনহাতে থলুৱা খাদ্য, হস্তশিল্প, ইতিহাস আৰু লোককথাই এই সকলোকে এক সূতাৰে বান্ধি ৰাখিব পাৰে।

আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল এই অভিজ্ঞতাসমূহে এটা আনটোক পৰিপূৰক হিচাপে সহায় কৰা উচিত, বিচ্ছিন্ন পৰ্যটন প্ৰচাৰ কেম্পেইন হিচাপে থকা উচিত নহয়।

এজন পৰ্যটকে লাহে লাহে অনুভৱ কৰা উচিত যে তেওঁ একেখন ঠাইৰে ভিন ভিন সুন্দৰ দিশ আৱিষ্কাৰ কৰি আছে।

ডিমা হাছাওৰ দৰে সাংস্কৃতিকভাৱে বৈচিত্ৰ্যময় স্থানৰ বাবে এই কথাটো বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। জিলা প্ৰশাসনে ১৩ টা জনজাতীয় গোটৰ লগতে কেইবাটাও অ-জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ক চিহ্নিত কৰিছে, যিয়ে এক অনন্য সামাজিক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে।

এই বৈচিত্ৰ্যক কেৱল এটা বিজ্ঞাপনৰ ছবিত সীমাবদ্ধ কৰাটো লক্ষ্য হ’ব নালাগে। লক্ষ্য হ’ব লাগে এনে এক পৰ্যটন পৰিচয় গঢ়ি তোলা, যিয়ে ইয়াৰ ভিন্ন গাথাসমূহক স্ব গৌৰৱেৰে স্থান দিব পাৰে।

প্ৰচাৰ কৰাৰ আগতে ব্ৰেণ্ডটোক বাস্তৱত জীৱন্ত কৰিব লাগিব

পৰ্যটন ব্ৰেণ্ডিং সন্দৰ্ভত এটা অপ্ৰিয় সত্য আছে:

নিয়মীয়াকৈ পোৱা এক দুৰ্বল বা বেয়া অভিজ্ঞতাক কেৱল বিজ্ঞাপনেৰে ধাকব নোৱাৰি।

এটা পৰ্যটন ছবিয়ে নতুন আৱিষ্কাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব পাৰে, কিন্তু পৰ্যটকে পথটো নিজেই বিচাৰি উলিয়াব লাগিব।

এটা ৱেবছায়েটে এক সুন্দৰ হোমষ্টে’ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব পাৰে, কিন্তু পৰ্যটকৰ ফোনৰ উত্তৰ কোনোবা এজন ব্যক্তিয়ে দিবই লাগিব।

এটা ব্ৰ’ছিয়ৰে নিৰ্মল প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ প্ৰশংসা কৰিব পাৰে, কিন্তু পৰ্যটকে পেলাই থৈ যোৱা জাবৰ-জোঁথৰবোৰ কোনোবা এজন ব্যক্তিয়ে চাফা কৰিবই লাগিব।

এজন পৰ্যটকে বিজ্ঞাপন কেম্পেইন অভিজ্ঞতা নকৰে।

পৰ্যটকে পোনে পোনে ঠাইখনকহে অভিজ্ঞতা কৰে।

সেয়েহে যোগাযোগ ব্যৱস্থা, বাসস্থান, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, নিৰাপত্তা, পথৰ নিৰ্দেশক চিহ্ন, ডিজিটেল তথ্য, গাইড, খাদ্য, পৰিবহণ আৰু আতিথ্যই ব্ৰেণ্ডটোৰ অভিন্ন অংগ হৈ পৰে।

পৰ্যটন ৰণনীতি সমূহত প্ৰায়ে স্থান নোপোৱা সৰু সৰু কথাবোৰো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ: তথ্য সহজতে উপলব্ধ হয়নে নাই, এজন পৰ্যটকে আদৰণি অনুভৱ কৰে নাই, এজন গাইডে ঠাইখন সঠিকভাৱে বুজি পায়নে নাই আৰু হোমষ্টে’ এটাই প্ৰকৃত অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে নে কেৱল কৃত্ৰিম পৰিৱেশ দিয়ে।

পাহাৰ আৰু জলপ্ৰপাতৰ তুলনাত এইবোৰ সাধাৰণ যেন লাগিব পাৰে, কিন্তু এইবোৰেই হ’ল সেইসমূহ বিশেষ দিশ যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্থানখনৰ সুনাম গঢ়ি উঠে।

এক পৰ্যটন প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু তাক প্ৰদান কৰা সেৱা ব্যৱস্থাক কেতিয়াও পৃথক কৰিব নোৱাৰি।

পৰ্যটনৰ সফলতা কেৱল পৰ্যটকৰ সংখ্যাক লৈ জুখিব নালাগে

ইয়াত আলোচনাটো অৰ্থনৈতিকভাৱে অধিক প্ৰাসংগিক হৈ পৰে।

এজন পৰ্যটকে এৰাতি থাকি, কেইখনমান ছবি তুলি গুচি গ’লে এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰহে অৰ্থনৈতিক ক্ৰিয়াকলাপ সৃষ্টি হয়।

আনহাতে, এজন পৰ্যটকে চাৰি ৰাতি থাকি, এজন স্থানীয় গাইড নিয়োগ কৰি, স্থানীয় খাদ্য খাই, শিল্পীসকলৰ পৰা সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰি, সমবায় সেৱা ব্যৱহাৰ কৰি আৰু বন্ধু-বান্ধৱক স্থানখন ভ্ৰমণৰ বাবে পৰামৰ্শ দিলে এক বহল অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ পৰে।

দ্বিতীয়জন পৰ্যটকে হয়তো পৰ্যটকৰ মুঠ সংখ্যাৰ তালিকাত ডাঙৰ সংখ্যা যোগ নকৰিব পাৰে, কিন্তু স্থানীয় পৰ্যটন অৰ্থনীতিত বহু বেছি অৰ্থনৈতিক মূল্য সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে ডিমা হাছাওৱে পৰ্যটনৰ সফলতাৰ মূল্যায়ন কৰোঁতে কেৱল পৰ্যটকৰ সংখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰাৰ পৰিৱৰ্তে অন্য দিশবোৰতো লক্ষ্য ৰখা উচিত।

ভ্ৰমণৰ সময়সীমা গুৰুত্বপূৰ্ণ। স্থানীয়ভাৱে কৰা খৰচ গুৰুত্বপূৰ্ণ। পৰ্যটকৰ সন্তুষ্টি গুৰুত্বপূৰ্ণ। পুনৰাই কৰা ভ্ৰমণ গুৰুত্বপূৰ্ণ। আৰু পৰ্যটনৰ পৰা লাভ কৰা উপাৰ্জনৰ কিমান অংশ স্থানীয় অৰ্থনীতিত থাকে, সেয়াও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ।

গতিকে লক্ষ্য কেৱল ডিমা হাছাওলৈ অধিক লোক অনাটোহে হ’ব নালাগে।

লক্ষ্য হ’ব লাগে প্ৰতিজন পৰ্যটকৰ পৰা অধিক মূল্য বা সম্পদ সৃষ্টি কৰা, আৰু একে সময়তে সেই মূল্যৰ এক অৰ্থপূৰ্ণ অংশ নিজৰ স্থানতে সংৰক্ষিত হোৱাটো নিশ্চিত কৰা।

এনেদৰেই পৰ্যটন কেৱল এক প্ৰচাৰমূলক ব্যৱস্থা হৈ থকাৰ পৰিৱৰ্তে এক স্থানীয় অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ কৌশললৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।

পৰ্যটনৰ উচ্চ প্ৰচাৰ চলোৱাৰ আগতে পৰ্যটন থলীসমূহ প্ৰস্তুত কৰক

সম্ভৱতঃ এইটোৱেই আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা।

পৰ্যটন উন্নয়ন প্ৰায়ে এক জনাজাত ধাৰাবাহিকতাৰে চলে। স্থান এখনৰ প্ৰচাৰ কৰা হয়, পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে, আন্তঃগাঁথনিয়ে পৰিস্থিতি চম্ভালিবলৈ সংগ্ৰাম কৰে, স্থানীয় সমাজে নতুন অৰ্থনীতিৰ সৈতে খাপ খাবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ পিছতহে স্থায়িত্বৰ (Sustainability) বিষয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনা আৰম্ভ হয়।

ডিমা হাছাওৰ হাতত এই ক্ৰমটো ওলোটা কৰাৰ সুবৰ্ণ সুযোগ আছে।

ই প্ৰথমে নিজৰ সম্পদসমূহ বুজি পাব পাৰে, স্থানীয় সমাজৰ কথা শুনক, কি সংৰক্ষণ কৰা উচিত তাৰ চিনাক্তকৰণ কৰক, পৰ্যটকে কি অভিজ্ঞতা লাভ কৰা উচিত সেয়া ধাৰ্য কৰক আৰু তাৰ পিছত সেই অভিজ্ঞতাসমূহ সফলতাৰে প্ৰদান কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় উদ্যোগ, দক্ষতা, আন্তঃগাঁথনি আৰু সামাজিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলক।

বিজ্ঞাপন বা প্ৰচাৰৰ কাম পিছতো হ’ব পাৰে।

ই বিপণন বা মাৰ্কেটিং নকৰাৰ যুক্তি নহয়। ই কেৱল এক প্ৰকৃত আৰু সত্য বস্তুক বিপণন কৰাৰ যুক্তি।

বিশ্ব পৰ্যটন প্ৰতিষ্ঠানৰ (UN Tourism) গ্ৰাম্য পৰ্যটন ধাৰণায়ো একেদৰে প্ৰশাসন, আন্তঃগাঁথনি, স্থায়িত্ব, সামাজিক কল্যাণ আৰু মূল্য শৃংখলৰ সংহতিক গ্ৰাম্য পৰ্যটন স্থানসমূহৰ উন্নয়ন আৰু মূল্যায়নৰ মূল ভিত্তি হিচাপে গণ্য কৰে।

ডিমা হাছাওৰ বাবে ইয়াৰ অৰ্থ হ’ব পাৰে এক চিনাকি ভুলৰ পৰা হাত সাৰি থকা: স্থানখনৰ ধাৰণ ক্ষমতাতকৈ দ্ৰুতগতিত পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰাৰ ভুল।

ডিমা হাছাওৱে নিজৰ পৰ্যটনৰ ভৱিষ্যত নিজেই বাছি ল’ব পাৰে

বিকাশ আৰু স্বকীয় পৰিচয়ক পৰস্পৰ বিৰোধী শক্তি হিচাপে গণ্য কৰাৰ কোনো কাৰণ নাই।

ডিমা হাছাওক উন্নত যোগাযোগ ব্যৱস্থা, উন্নত বাসস্থান, উন্নত পৰ্যটন সুবিধা, ডিজিটেল পৰিচয় আৰু স্থানীয় উদ্যমীসকলৰ বাবে নতুন সুযোগৰ প্ৰয়োজন। ইয়াৰ যুৱপ্ৰজন্মক নিজৰ অঞ্চলৰ শক্তিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জীৱিকা গঢ়ি তোলাৰ পথৰ প্ৰয়োজন, আৰু পৰ্যটনৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা অৰ্থনৈতিক মূল্যৰ এক অৰ্থপূৰ্ণ অংশ স্থানীয় সমাজৰ হাতলৈ যোৱা দৰকাৰ।

ইয়াৰ বাবে জিলাখনৰ নিজস্বতা বা বৈশিষ্ট হেৰুৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।

ডিমা হাছাওৱে নিজৰ সুকীয়া পৰিচয় ধৰি ৰাখিও যোগাযোগ ব্যৱস্থা উন্নত কৰিব পাৰে। ই স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাক সন্মান জনাই অধিক পৰ্যটকক আদৰণি জনাব পাৰে। একে সময়তে, স্থানীয় সমাজে পৰ্যটকৰ সৈতে কি ভাগ-বাটোৱাৰা কৰিব, কি সুৰক্ষিত কৰিব আৰু কি সম্পূৰ্ণ নিজৰ বাবে ব্যক্তিগত কৰি ৰাখিব— সেই বিষয়ে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ অধিকাৰ থাকিব লাগে।

ইফালেই সমবায় পৰ্যটন আৰ্হিটো (Cooperative tourism model) অতি আকৰ্ষণীয় হৈ পৰে।

ই পৰ্যটন উন্নয়ন আৰু সম্প্ৰদায়ৰ স্বত্বাধিকাৰৰ মাজত এক সংযোগ সেতু গঢ়ি তুলিব পাৰে।

নিজৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰি উপাৰ্জন কৰা গাঁওখনৰ ওচৰত তাক সংৰক্ষণ কৰাৰ এক শক্তিশালী অৰ্থনৈতিক কাৰণ থাকে। গাইড, হোমষ্টে’ৰ মালিক, শিল্পী বা পৰ্যটন উদ্যমী হিচাপে কেৰিয়াৰ গঢ়িব পৰা এজন যুৱকে নিজৰ গৃহভূমিতে ভৱিষ্যতৰ সুযোগ দেখিবলৈ পাব। পৰ্যটকৰ অভিজ্ঞতা নিৰ্ধাৰণত অংশগ্ৰহণ কৰা সমাজে সেই অভিজ্ঞতা স্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ বাবে অধিক গুৰুত্ব দিব।

তেতিয়া পৰ্যটনে ভিন্ন ধৰণে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব। ই স্থানখনৰ নিজা স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এক স্থায়ী অংশ হৈ পৰিব।

ডিমা হাছাওৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্পদ হ’ব পাৰে ই এতিয়ালৈকে ৰূপ নলৈ থকা সুপ্ত সম্ভাৱনাসমূহ

ডিমা হাছাওত এক ব্যতিক্ৰমী পৰ্যটন স্থান হৈ উঠাৰ সকলো কেঁচা সামগ্ৰী ইতিমধ্যে মজুত আছে।

ইয়াত আছে পাহাৰ, অৰণ্য, জলপ্ৰপাত, সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য, লোককথা আৰু পাহাৰীয়া যাত্ৰা— যিবোৰ ধাৰণা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ অন্য ঠাইৰ পৰ্যটন কেম্পেইনসমূহে বুজন পৰিমাণৰ ধন খৰচ কৰিবলগীয়া হয়।

আটাইতকৈ কঠিন কামটো হ’ল এই সকলো উপাদানক কেৱল এক তালিকা হিচাপে প্রকাশ নকৰি সন্মিলিতভাৱে একত্ৰিত কৰা।

ইয়াৰ বাবে এটা সুকীয়া পৰ্যটন পৰিচয়ৰ প্ৰয়োজন, কিন্তু তাৰ উপৰিও এক মৌলিক দিশৰ প্ৰয়োজন: এনে এক পৰ্যটন অৰ্থনীতি, য’ত পৰৱৰ্তী সময়ত কি হ’ব সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাত স্থানীয় সমাজৰ প্ৰত্যক্ষ অধিকাৰ থাকিব।

ডিমা হাছাও এতিয়াও ইয়াৰ মূলসুঁতিৰ পৰ্যটন যাত্ৰাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়তে আছে। সেয়েহে প্ৰথমে গঢ় লৈ পিছত তাৰ ফলাফল ভোগ কৰা স্থানসমূহৰ পৰা শিক্ষা লোৱাৰ পৰ্যাপ্ত সময় ইয়াৰ হাতত আছে।

ই তালিকাতকৈ অভিজ্ঞতাক, সংখ্যা বা পৰিমাণতকৈ মূল্যক আৰু নিষ্ক্ৰিয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ পৰিৱৰ্তে স্থানীয় জনসাধাৰণৰ প্ৰত্যক্ষ অংশগ্ৰহণক অগ্রাধিকাৰ দিব পাৰে। ই এনে পৰ্যটন উদ্যোগ গঢ়ি তুলিব পাৰে যাৰ ফলত পৰ্যটকৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা অৰ্থনৈতিক মূল্যৰ সৰহ অংশ জিলাখনৰ ভিতৰতে সঞ্চিত হয়।

আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল, পৰ্যটন বজাৰখনে নিজৰ ব্যৱসায়িক লাভৰ বাবে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পূৰ্বে, ডিমা হাছাওৱে পৰ্যটনে নিজৰ বাবে কি কৰাটো বিচাৰে— সেয়া নিজেই ঠিক কৰিব পাৰে।

কাৰণ অৱশেষত প্ৰতিখন পৰ্যটন স্থানৰে একোটা ‘ব্ৰেণ্ড’ গঢ়ি উঠে। কিছুমান স্থান সময়ে নিজেই নিজৰ পৰিকল্পনাৰে গঢ়ি তোলে, আনহাতে কিছুমানে অপৰিকল্পিতভাৱে এক পৰিচয় লাভ কৰে।

ডিমা হাছাওৰ হাতত এতিয়াও সজাগভাৱে নিজৰ পথ বাছি লোৱাৰ সময় আছে। আৰু হয়তো সেয়াই হ’ল আটাইতকৈ মূল্যৱান পৰ্যটনৰ সুযোগ।

ডিমা হাছাও অন্য এখন মেঘালয় হোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই। ইয়াৰ হাতত কেৱল আৰু কেৱল নিজৰ ‘ডিমা হাছাও’ পৰিচয়েৰে স্বকীয় হৈ উঠাৰ পূৰ্ণ সুযোগ আছে।

প্ৰকৃত প্ৰশ্নটো ডিমা হাছাও কিমান সোনকালে এক পৰ্যটন কেন্দ্ৰ হৈ পৰিব সেয়া নহয়।

প্ৰশ্নটো হ’ল— ই নিজৰ চৰ্তত এক স্বকীয় পৰ্যটন থলী হৈ উঠিব পাৰিবনে?