কাজী নেমু: কেৱল ৰসতে সীমাৱদ্ধ নাৰাখি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলে এক গোলকীয় চিট্ৰাছ বায়’ইকনমি গঢ়ি তুলিব পাৰিবনে?

দ্যা নৰ্থইষ্ট ৰেনেশাঁ চিৰিজ (উত্তৰ-পূব নৱজাগৰণ শৃংখলা)

ভাৰতীয় বজাৰৰ ১৫,০০০–২৫,০০০ কোটি টকাৰ সম্ভাৱনা আৰু এক বিশাল বৈশ্বিক ভৱিষ্যতৰ দিশে

যোৱা কেইবা প্ৰজন্ম ধৰি কাজী নেমুক কেৱল আমাৰ আহাৰৰ পাতত পৰিৱেশন কৰা হৈ আহিছে। কিন্তু ভৱিষ্যতে ঔদ্যোগিক ৰসায়নবিজ্ঞান হিচাপে ইয়াক আৰু অধিক মূল্য প্ৰদান কৰিব পাৰে।

সমগ্ৰ অসমজুৰি কাজী নেমুক কেৱল ৰসতে সীমাৱদ্ধ নাৰাখি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলে এক গোলকীয় চিট্ৰাছ বায়’ইকনমি গঢ়ি তুলিব পাৰিবনে? কাজী নেমু কেৱল এবিধ সাধাৰণ টেঙা জাতীয় ফল হৈ থকা নাই। ই আমাৰ খাদ্যাভ্যাসৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ, যি প্ৰতিটো সাজ আহাৰত ইয়াৰ সজীৱ সুগন্ধি আৰু বিশেষ সোৱাদৰ বাবে আদৰণীয়। অৱশ্যে, ইয়াৰ এনে সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আৰু অনন্য বৈশিষ্ট্য থকা স্বত্বেও, কাজী নেমু প্ৰধানকৈ থলুৱা ব্যৱহাৰৰ মাজতে আৱদ্ধ হৈ ৰ’ল; ইয়াৰ ঔদ্যোগিক সম্ভাৱনাৰ ওপৰত অতি তাকৰীয়াকৈহে গুৰুত্ব দিয়া হ’ল।

নিজৰ পৰিচয় বিচাৰি সংগ্ৰাম কৰি থকা অঞ্চলটোৰ বহুতো উদ্যানপালন সামগ্ৰীৰ বিপৰীতে, অসমৰ কাজী নেমুই ইতিমধ্যে ভৌগোলিক সংকেত (Geographical Indication বা GI) স্বীকৃতি লাভ কৰিছে— যি ইয়াৰ মূল উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ দিয়ে আৰু বজাৰত এক প্ৰিমিয়াম স্থান নিশ্চিত কৰে। তথাপিও, এই স্বীকৃতি ব্যৱহাৰ কৰি বিশ্বৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰিব পৰা চিট্ৰাছ বায়’ইকনমি (Citrus Bioeconomy) গঢ়ি তুলিবলৈ আমাৰ অঞ্চলটোৱে এতিয়াও বিশেষ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা নাই।

এই সংকীৰ্ণ দৃষ্টিভংগীয়ে হয়তো উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম প্ৰতিশ্ৰুতিপূৰ্ণ জৈৱ-অৰ্থনীতিৰ পথক সীমিত কৰি ৰাখিছে।

গোলকীয় পৰ্যায়ত, চিট্ৰাছ বা টেঙা জাতীয় ফলসমূহক এতিয়া কেৱল খাদ্য হিচাপে চোৱা নহয়। এইবোৰ এতিয়া এসেন্সিয়েল অয়েল (Essential Oils), পেক্টিন (Pectin), ফ্লেভন’ইড (Flavonoids), চাইট্ৰিক এচিড, প্ৰাকৃতিক সুগন্ধি, নিউট্ৰাচিউটিকেল উপাদান, খাদ্য সংৰক্ষণ প্ৰণালী, প্ৰসাধন আৰু ‘গ্ৰীণ ক্লিনাৰ’ প্ৰস্তুত কৰা মূল কেঁচামাল হৈ পৰিছে। ক্ৰমান্বয়ে, এই টেঙা ফলসমূহৰ আচল মূল্য কেৱল ৰসৰ মাজত নাথাকে, বৰঞ্চ ইয়াৰ ছাল, গুটি আৰু মণ্ডৰ (pulp) ভিতৰত লুকাই থকা বিভিন্ন অণু বা ‘মলিকিউলাৰ কম্পাউণ্ড’ৰ মাজতহে নিহিত থাকে। ই এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে।

কম সময়ৰ ভিতৰতে নষ্ট হৈ যোৱা আৰু দামৰ অনিশ্চয়তা থকা কেঁচা ফল ৰপ্তানি কৰাৰ সলনি, উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতে লাহে লাহে এনে এক মূল্য সংযোজিত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ পৰিৱেশ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব পাৰে— যিয়ে খাদ্য, ফাৰ্মাচিউটিকেল, প্ৰসাধন আৰু গ্ৰীণ কেমিষ্ট্ৰী উদ্যোগসমূহলৈ উচ্চ মূল্যৰ উপাদান যোগান ধৰিবলৈ সক্ষম হ’ব।

ভৱিষ্যতৰ চিট্ৰাছ অৰ্থনীতিয়ে কেৱল কৃষিৰ পৰিমাণক গুৰুত্ব দিয়াতকৈ অণুভিত্তিক মূল্য বা ‘মলিকিউলাৰ ভেল্যু’কহে অধিক পুৰস্কৃত কৰিব।https://nhb.gov.in/

বিশ্বৰ চিট্ৰাছ উদ্যোগ কিয় নীৰৱে ৰূপান্তৰিত হৈছে?

যোৱা দুটা দশকত গোলকীয় চিট্ৰাছ উদ্যোগে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰূপান্তৰৰ মাজেৰে গতি কৰিছে। ৰস বা জুচ উৎপাদন এতিয়াও গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিন্তু আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা সুযোগবোৰ মূল্য সংযোজিত প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ (value-added processing) মাজতহে লুকাই আছে।

টেঙাৰ বাকলিৰ পৰা উলিওৱা এসেন্সিয়েল অয়েলসমূহ পাৰফিউম, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, খাদ্যৰ সোৱাদ আৰু এৰ’মাথেৰাপিত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। টেঙাৰ পেক্টিন খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান হৈ পৰিছে, আনহাতে ইয়াত থকা ফ্লেভন’ইডৰ এণ্টিঅক্সিডেণ্ট গুণৰ বাবে ফাৰ্মাচিউটিকেল আৰু নিউট্ৰাচিউটিকেল কোম্পানীসমূহে ইয়াৰ প্ৰতি বিশেষ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছে।

ভাৱিবলৈ গ’লে, টেঙাৰ বাকলি বা অৱশিষ্ট অংশসমূহো এতিয়া পেলনীয়া আৱৰ্জনা হৈ থকা নাই।

ইউৰোপ আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত, চিট্ৰাছ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগসমূহে প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ পিছত ৰৈ যোৱা অৱশিষ্ট অংশৰ পৰা এসেন্সিয়েল অয়েল, ডায়েটৰী ফাইবাৰ, বায়’এক্টিভ যৌগ আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিষ্কাৰক উপাদান সংগ্ৰহ কৰে— যিয়ে আৱৰ্জনা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে উপাৰ্জনৰ অতিৰিক্ত পথ মুকলি কৰে।

এই পৰিৱৰ্তনে সাধাৰণ কৃষিৰ পৰা ঔদ্যোগিক জৈৱ-ৰসায়নৰ (industrial biochemistry) দিশে হোৱা এক বহল উত্তৰণকে প্ৰতিফলিত কৰে।

কাজী নেমু কিয় এক কৌশলগত ঔদ্যোগিক সম্পদ হ’ব পাৰে?

কাজী নেমুৰ এনে কেতবোৰ বৈচিত্ৰ্যময় গুণ আছে যিয়ে ইয়াক বাণিজ্যিকভাৱে অত্যন্ত আকৰ্ষণীয় কৰি তোলে। ইয়াৰ তীব্র সুগন্ধি, এসেন্সিয়েল অয়েলৰ অনন্য সংমিশ্ৰণ আৰু আঞ্চলিক পৰিচয়ে উচ্চ মানৰ মূল্য সংযোজিত সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰাত এক সুদৃঢ় ভেটি প্ৰদান কৰে।

আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল, এই ফলে কেৱল কেঁচাই খোৱাৰ উপৰিও অন্য বহুতো সুযোগ আগবঢ়ায়।

ইয়াৰ ছালখনত প্ৰচুৰ পৰিমাণে এসেন্সিয়েল অয়েল থাকে, মণ্ডত থাকে প্ৰাকৃতিক জৈৱিক এচিড, আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ পিছত ৰৈ যোৱা বাকলি আৰু গুটিসমূহ পেক্টিন নিষ্কাশন, পশু খাদ্য আৰু জৈৱ সাৰ নিৰ্মাণৰ কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

ফলটোৰ বিভিন্ন অংশক আৱৰ্জনা বুলি ভাবি পেলাই দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে, ভৱিষ্যতৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰণালীয়ে প্ৰায় সমগ্ৰ ফলটোকেই ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিব— যাৰ ফলত এটা শস্যৰ পৰাই উপাৰ্জনৰ একাধিক পথ মুকলি হ’ব।

ই সমগ্ৰ ব্যৱসায়িক আৰ্থ-সামাজিক সমীকৰণটোকে সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰি পেলাব।https://ayush.gov.in/

কাজী নেমুৰ পৰা উচ্চ মূল্যৰ উপাদান উদ্যোগলৈ

এই ঔদ্যোগিক ৰূপান্তৰ আৰম্ভ হয় সতেজভাৱে সংগ্ৰহ কৰা ফলসমূহ শ্ৰেণীবিভাজন আৰু পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পিছত ছাল, মণ্ড আৰু গুটিবোৰ পৃথক কৰাৰ পৰা।

সুগন্ধি, খাদ্যৰ সোৱাদ আৰু প্ৰসাধন উদ্যোগত ব্যৱহাৰৰ বাবে প্ৰিমিয়াম এসেন্সিয়েল অয়েল সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নেমুৰ ছালখন ‘ক’ল্ড-প্ৰেছ’ (cold-press) বা ‘ষ্টীম ডিষ্টিলেশ্বন’ (steam distillation) পদ্ধতিৰে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হয়। বাকী ৰৈ যোৱা ছালৰ পৰা পেক্টিন নিষ্কাশন কৰিব পাৰি, আৰু মণ্ডৰ অৱশিষ্ট অংশসমূহ ডায়েটৰী ফাইবাৰ, ফাৰ্মেনটেচন কেঁচামাল বা জৈৱিক কৃষি উপাদাবলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি।

ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক এক্সট্ৰেক্টসমূহ পানীয়, মিঠাই, স্বাস্থ্য সুৰক্ষাৰ সামগ্ৰী আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল গৃহস্থালী পৰিষ্কাৰক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।

কেৱল এটা সাধাৰণ সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰাৰ সলনি, এক আধুনিক চিট্ৰাছ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰকল্পই উচ্চ-মূল্যৰ সামগ্ৰীৰ এক সংহত প’ৰ্টফ’লিঅ’ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

চিট্ৰাছ বায়’ইকনমি

বিশ্বজুৰি উপভোক্তাসকলে এতিয়া উদ্ভিদ-ভিত্তিক উপাদান, প্ৰাকৃতিক সংৰক্ষণ প্ৰণালী আৰু বহনক্ষম সামগ্ৰীৰ দিশে দ্ৰুতগতিৰে ধাৱমান হৈছে।

এই পৰিৱৰ্তনে বিভিন্ন উদ্যোগত চিট্ৰাছ ভিত্তিক উপাদানসমূহত ধাৰণ কৰা যৌগসমূহৰ চাহিদা ব্যাপকভাৱে বৃদ্ধি কৰিছে।

খাদ্য নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাকৃতিক সোৱাদ প্ৰদান কৰা ব্যৱস্থা বিচাৰিছে।

প্ৰসাধন কোম্পানীবোৰে কৃত্ৰিম সুগন্ধিৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ভিদ-ভিত্তিক বিকল্প ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।

ফাৰ্মাচিউটিকেল কোম্পানীসমূহে ইয়াৰ ভিতৰত থকা বায়’এক্টিভ যৌগসমূহক লৈ গৱেষণা চলাই নিছে।

গ্ৰীণ ক্লিনাৰ খণ্ডই পেট্ৰ’লিয়াম ভিত্তিক ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সলনি প্ৰাকৃতিক চিট্ৰাছ অয়েল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। ভৱিষ্যতৰ এই চিট্ৰাছ অৰ্থনীতি ক্ৰমান্বয়ে এক ৰাসায়নিক অৰ্থনীতি বা ‘কেমিষ্ট্ৰী ইকনমি’লৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।

সুযোগৰ এক চমু আভাস

সূচক	আনুমানিক ধাৰণা
গোলকীয় চিট্ৰাছ এসেন্সিয়েল অয়েল বজাৰ	৮–১০ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ
ভাৰতীয় চিট্ৰাছ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগ	১৫,০০০–২৫,০০০ কোটি টকা
প্ৰাকৃতিক ফ্লেভাৰ আৰু সুগন্ধি উদ্যোগ	২০,০০০ কোটি টকা+
প্ৰাৰম্ভিক মূলধন (CapEx)	৭৫ লাখ – ৩ কোটি টকা
লাভৰ আনুমানিক পৰিমাণ (Margin)	৩০–৫৫%
সংস্থাপনৰ সম্ভাৱনা	মজলীয়াৰ পৰা যথেষ্ট বেছি
সম্প্ৰসাৰণৰ পৰিসৰ	ঘৰুৱা আৰু ৰপ্তানি বজাৰ

গুৰুত্বপূৰ্ণ টোকা: উপৰোক্ত আনুমানিক তথ্যসমূহ বৰ্তমানৰ গোলকীয় বজাৰৰ গতিবিধি, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগৰ সৈতে তুলনা আৰু খণ্ডভিত্তিক সুযোগৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। প্ৰযুক্তিৰ বাছনি, প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ পৰিসৰ, সামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰণ, আইনী অনুমোদন আৰু বজাৰৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰকৃত বিনিয়োগ, লাভৰ পৰিমাণ আৰু ৰিটাৰ্নৰ সময়সীমা সলনি হ’ব পাৰে।

উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ কৌশলগত সুবিধা কিয় আছে ?

অন্য ঠাইৰ তুলনাত, উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতত ইতিমধ্যে ইয়াৰ বাবে অনুকূল জলবায়ু, বংশানুক্ৰমে চলি অহা খেতিৰ জ্ঞান আৰু আটাইতকৈ শক্তিশালী প্ৰতিযোগিতামূলক সুবিধা— কাজী নেমুৰ ভৌগোলিক সংকেত (GI) স্বীকৃতি আছে। GI স্বীকৃতিয়ে কেৱল নামটোৰ অপব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে আইনী সুৰক্ষাই প্ৰদান কৰাই নহয়; ই ইয়াৰ প্ৰমাণিকতা নিশ্চিত কৰে, ব্ৰেণ্ডিং মজবুত কৰে, বজাৰত ভাল মূল্য লাভত সহায় কৰে আৰু ঘৰুৱা তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত বিশ্বাসযোগ্যতা গঢ়ি তোলে। মূল্য সংযোজিত উদ্যোগ গঢ়িব বিচৰা উদ্যোগীসকলৰ বাবে এই স্বীকৃতি কেৱল এখন মানপত্ৰ হৈ থকা নাই, ই এক ডাঙৰ বাণিজ্যিক সম্পদ হৈ পৰিছে।

প্ৰক্ৰিয়াকৰণ দক্ষতা (Process Intelligence) হ’ল প্ৰকৃত প্ৰতিৰক্ষা

বহুতো উদ্যোগীয়ে হয়তো ভাৱিব পাৰে যে কেৱল কাজী নেমুৰ খেতি সম্প্ৰসাৰণ কৰিলেই অঞ্চলটোলৈ সমৃদ্ধি আহিব।

কিন্তু ইতিহাসে অন্য কথা হে কয়। আচল প্ৰতিযোগিতামূলক সুবিধা লাভ হ’ব প্ৰচেছ ইঞ্জিনিয়াৰিং, নিষ্কাশনৰ কাৰ্যক্ষমতা, সামগ্ৰীৰ মানকৰণ, গুণগত মানপত্ৰ আৰু সঠিক ব্ৰেণ্ডিঙৰ পৰাহে।

বিজয়ীসকল কেৱল তেওঁলোকেই নহয় যিসকলে আটাইতকৈ বেছি কাজী নেমু উৎপাদন কৰিব। বৰঞ্চ তেওঁলোকহে হ’ব যিসকলে প্ৰতিটো ফলৰ পৰা সৰ্বোচ্চ মূল্য নিষ্কাশন কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব।

AI যুগ আৰু চতুৰ চিট্ৰাছ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই (AI) এতিয়া আচৰিত ধৰণে এই উদ্যোগটোক প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।

AI-চালিত ‘প্ৰেচিচন এগ্ৰিকালচাৰে’ বাগিচাৰ স্বাস্থ্য নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে, খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আগজাননী দিব পাৰে আৰু জলসিঞ্চন প্ৰণালী সুলভ কৰিব পাৰে। ‘মেচিন ভিজন’ প্ৰণালীয়ে ফলৰ শ্ৰেণীবিভাজন স্বয়ংক্ৰিয় কৰিব পাৰে, আনহাতে AI-চালিত প্ৰচেছ কণ্ট্ৰ’লে এসেন্সিয়েল অয়েল সংগ্ৰহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰে, সামগ্ৰীৰ মানদণ্ড ধাৰাবাহিক কৰি ৰাখে আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ লোকচান হ্ৰাস কৰে।

ভৱিষ্যতৰ চিট্ৰাছ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰকল্পসমূহ এটা সাধাৰণ ফল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ গোটতকৈ এক চতুৰ আৰু প্ৰযুক্তিগতভাৱে উন্নত উৎপাদন কেন্দ্ৰৰ দৰেহে দেখা যাব।

ফলৰ পাচিৰ পৰা জৈৱ-অৰ্থনীতিলৈ

বহু দশক ধৰি কৃষিৰ সফলতা কেৱল উৎপাদনৰ পৰিমাণেৰে জোখা হৈছিল। কিন্তু সেই পুৰণি ধাৰণাই আচল মূল্য ক’ত সৃষ্টি হৈছে তাক প্ৰায়ে অনুধাৱন কৰাত ব্যৰ্থ হয়।

ভৱিষ্যতৰ জৈৱ-অৰ্থনীতিয়ে সেইবোৰ অঞ্চলকহে পুৰস্কৃত কৰিব যিসকলে জৈৱিক সম্পদক বিশেষ ঔদ্যোগিক উপাদানলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ সক্ষম।

কাজী নেমুৱে এই সুযোগটো স্পষ্টভাৱে ডাঙি ধৰে। ফলটো নিজেই মূল্যৱান। কিন্তু ফলটোৰ ভিতৰত লুকাই থকা ৰাসায়নিক গঠনটো শেষলৈ গৈ ইয়াৰ কেঁচা ৰূপতকৈ বহুগুণে বেছি মূল্যৱান বুলি প্ৰমাণিত হ’ব পাৰে।

ভৱিষ্যত কেৱল অধিক উৎপাদন কৰাসকলৰ হৈ নাথাকে, ই তেওঁলোকৰহে হ’ব যিসকলে ইয়াৰ ভিতৰৰ অণুভিত্তিক সম্ভাৱনাক মুকলি কৰিব পাৰিব।

দ্যা কোৱাণ্টিকৰ বিশ্লেষণ

উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ উদ্যান শস্য খণ্ডক কেনেকৈ নতুন ৰূপ দিব পাৰি, তাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হৈছে কাজী নেমু। কেৱল সতেজ ফলৰ বজাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি থকাৰ পৰিৱৰ্তে, অঞ্চলটোৱে এসেন্সিয়েল অয়েল, পেক্টিন, প্ৰাকৃতিক সোৱাদ, নিউট্ৰাচিউটিকেল উপাদান আৰু গ্ৰীণ কেমিষ্ট্ৰীক কেন্দ্ৰ কৰি লাহে লাহে এক সংহত চিট্ৰাছ বায়’ইকনমি গঢ়ি তুলিব পাৰে।

GI টেগে অসমৰ কাজী নেমুক নিজা পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। আনহাতে উন্নত প্ৰক্ৰিয়াকৰণে ইয়াক গোলকীয় ঔদ্যোগিক মৰ্যাদা দিব পাৰে। এই দুয়োৰে সংমিশ্ৰণে উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতক কেৱল কেঁচা ফল ৰপ্তানি কৰাৰ পৰা মুক্ত কৰি, ইয়াৰ মূল উৎপত্তি আৰু উন্নত মানদণ্ডৰ বাবে সমাদৃত প্ৰিমিয়াম উপাদান ৰপ্তানি কৰাত সহায় কৰিব।

অৱশ্যে, এই সুযোগক সহজভাৱে লোৱাটো উচিত নহ’ব। বিশ্বৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰিব পৰা চিট্ৰাছ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগ গঢ়িবলৈ ধাৰাবাহিক কেঁচামালৰ যোগান, প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ আন্তঃগাঁথনি, নিষ্কাশন প্ৰযুক্তি, গুণগত মানপত্ৰ, বজাৰৰ সংযোগ আৰু ব্ৰেণ্ডিঙৰ বাবে নিৰৱচ্ছিন্নhttps://thequantiq.com/as/medicinal-plants-northeast-india-botanical-extract-bioeconomy/