কেৱল AI ব্যৱহাৰ জনাটোৱেই যথেষ্ট নহয়: অনাগত দশকত জয়ী কোন হ’ব, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব ‘AI সাক্ষৰতা’ই

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সাক্ষৰতা শৃংখলা | প্ৰথম খণ্ড

আমাৰ জীৱনলৈ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা বা AI (Artificial Intelligence) অতি আচৰিত ধৰণৰ দ্ৰুতগতিৰে আহি পৰিছে। শিক্ষাৰ্থীসকলে এচাইনমেণ্ট কৰিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিছে, কৰ্মক্ষেত্ৰত পেছাদাৰীসকলে ইমেইল আৰু ৰিপ’ৰ্ট ড্ৰাফ্ট কৰিবলৈ ইয়াৰ সহায় লৈছে। উদ্যমীসকলে মিনিটৰ ভিতৰতে বিজনেছ প্লেন তৈয়াৰ কৰিছে, আনহাতে কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰসকলে আগতকৈ বহুত কম সময়ত প্ৰবন্ধ, ভিডিঅ’ আৰু ছচিয়েল মিডিয়া প’ষ্ট প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াইছে।

বহুতৰে বাবে এইটো এটা ডাঙৰ বিপ্লৱ যেন লাগিব পাৰে। কিন্তু এই উত্তেজনাৰ আঁৰত এটা ডাঙৰ ভুল ধাৰণাও গঢ়ি উঠিছে, যাৰ ওপৰত মনোযোগ দিয়াটো অত্যন্ত জৰুৰী। কেৱল ChatGPT, Gemini বা Claude-ৰ দৰে AI tool ব্যৱহাৰ কৰিব জনাটোৱেই এজন মানুহক AI Literate বা AI-সাক্ষৰ কৰি নুতুলে।

প্ৰকৃততে, AI-ৰ শক্তি আৰু ইয়াৰ সীমাবদ্ধতা (limitations) বুজি নোপোৱাকৈ সম্পূৰ্ণৰূপে ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰাটো অনাগত দশকৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভুল বুলি প্ৰমাণিত হ’ব পাৰে।https://thequantiq.com/as/ai-talent-war-dangerous-new-phase/

AI-ৰ সহজলভ্যতাতকৈ ‘AI সাক্ষৰতা’ বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ

আজিকালি লাখ লাখ মানুহৰ হাতত শক্তিশালী AI tool উপলব্ধ। ইয়াৰে বেছিভাগেই বিনামূলীয়া বা অতি কম খৰচতে পোৱা যায়। ফলস্বৰূপে, AI ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ পোৱাটো এতিয়া আৰু কোনো ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ থকা নাই।

প্ৰকৃত প্ৰত্যাহ্বানটো হৈছে—AI ক বুদ্ধিমত্তাৰে কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেয়া শিকা।

ধৰি লওক ইণ্টাৰনেটৰ কথা। ২৫ বছৰ আগতে কোনো এটা ব্যৱসায়ত কেৱল ইণ্টাৰনেট কানেকশ্যন থকাটোৱেই আনতকৈ এক বিশেষ সুবিধা (advantage) দিছিল। কিন্তু আজিৰ তাৰিখত সকলোৰে হাতত ইণ্টাৰনেট আছে, তথাপিও কেৱল কিছুমান মানুহেহে ইয়াৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰি নতুন ভেল্যু বা সম্পদ সৃষ্টি কৰিব পাৰিছে।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ যাত্ৰাও ঠিক একেই দিশতে গতি কৰিছে। কেৱল AI-ৰ এক্সেছ থকাটো এতিয়া আৰু কোনো প্ৰতিযোগিতামূলক সুবিধা হৈ থকা নাই; বৰঞ্চ AI-ৰ সৈতে মিলি কেনেকৈ কাম কৰিব লাগে, সেয়া জনাটোৱেহে আপোনাক আনতকৈ আগুৱাই ৰাখিব।https://thequantiq.com/as/un-warning-ai-human-control-india-strategy/

AI-য়ে কণ্টেণ্ট বনাব পাৰে, কিন্তু ই মানুহৰ চিন্তাৰ বিকল্প হ’ব নোৱাৰে

AI-ক লৈ থকা আটাইতকৈ ডাঙৰ ভুল ধাৰণাটো হৈছে—ই মানুহৰ বুদ্ধিমত্তাৰ ঠাই ল’ব পাৰে। কিন্তু আচলতে ই কেতিয়াও নোৱাৰে।

AI-য়ে নিশ্চিতভাৱে প্ৰবন্ধ, ইমেইল, প্ৰেজেণ্টেশ্যন, বিজনেছ প্ৰপোজেল বা মাৰ্কেটিং কণ্টেণ্ট লিখি উলিয়াব পাৰে। কিন্তু ইয়াৰ হাতত মানুহৰ দৰে নিজস্ব বিচাৰবুদ্ধি (judgement), জীৱনৰ অভিজ্ঞতা বা কোনো এটা স্থানীয় প্ৰেক্ষাপট (local context) সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাৰ ক্ষমতা নাই।

এটা AI tool-এ কেতিয়াবা অতি আত্মবিশ্বাসেৰে ভুল উত্তৰ দি দিব পাৰে। ই গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য এৰি যাব পাৰে বা সাংস্কৃতিক সূক্ষ্মতাবোৰ (cultural nuances) বুজাত ভুল কৰিব পাৰে। যদি ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰতিটো উত্তৰ পৰীক্ষা নকৰাকৈয়ে গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে ভুল হোৱাটো নিশ্চিত।

প্ৰযুক্তিটো ব্যৱহাৰ কৰি থকা মানুহজনৰ ওপৰতহে ইয়াৰ শুদ্ধতা বা একুৰেচিৰ সকলো দায়িত্ব বৰ্তি থাকে।

আটাইতকৈ ডাঙৰ বিপদ: পৰনিৰ্ভৰশীলতা

বহুতৰে ইতিমধ্যে প্ৰতিটো সৰু-বৰ কামৰ বাবে AI-ক সুধি থকাৰ এটা অভ্যাস গঢ়ি উঠিছে:

• মোৰ প্ৰবন্ধটো লিখি দিয়া।
• মোৰ ভাষণটো সাজু কৰি দিয়া।
• মোৰ প্ৰেজেণ্টেশ্যনটো বনাই দিয়া।
• মোৰ ইন্টাৰভিউৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দি দিয়া।

এই অভ্যাসে চুটি সময়ৰ বাবে আপোনাৰ সময় বচাব পাৰে, কিন্তু ব্যৱহাৰকাৰীয়ে যদি নিজে প্ৰশ্ন কৰা, বিশ্লেষণ কৰা আৰু শিকাটো বন্ধ কৰি দিয়ে, তেন্তে ই লাহে লাহে মানুহৰ ক্ৰিটিকেল থিংকিং (critical thinking) বা বিশ্লেষণাত্মক চিন্তাৰ ক্ষমতাক দুৰ্বল কৰি পেলাব।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা এজন সহায়ক (assistant) হ’ব লাগে, আপোনাৰ অনুসন্ধিৎসা বা কৌতুহলৰ বিকল্প নহয়।

যিসকল পেছাদাৰীয়ে AI ব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে নিজেও শিকি যাব, তেওঁলোকৰ ধাৰাবাহিক উন্নতি হ’ব। কিন্তু যিসকলে কেৱল AI-য়ে দিয়া কণ্টেণ্টখিনি কপি আৰু পেষ্ট কৰিব, তেওঁলোকে অৱশেষত দেখিব যে তেওঁলোকৰ কামবোৰ আন দহজনৰ কামৰ সৈতে হুবহু মিলি গৈছে।

আপোনাৰ জ্ঞান আপুনি ভাবাতকৈ বহুত বেছি মূল্যৱান

আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় আছে, যাৰ ওপৰত খুব কমেইহে আলোচনা হয়।

প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠান, ব্যৱসায়, সাংবাদিক, গৱেষক, অধিবক্তা, চিকিৎসক বা উদ্যমীৰ হাতত এটা অনন্য বস্তু থাকে—সেয়া হৈছে তেওঁলোকৰ ইনষ্টিটিউশ্যনেল নলেজ (institutional knowledge)। ইয়াৰ ভিতৰত থাকে বছৰ বছৰ ধৰি অৰ্জন কৰা অভিজ্ঞতা, মৌলিক ধাৰণা, গ্ৰাহকৰ মনস্তত্ত্ব, গৱেষণাৰ পদ্ধতি আৰু পেছাদাৰী বিচাৰবুদ্ধি।

কোনো AI প্লেটফৰ্মত গোপনীয় নথিপত্ৰ, অপ্ৰকাশিত গৱেষণা, ব্যৱসায়িক ৰণনীতি, বিত্তীয় তথ্য বা ক্লায়েণ্টৰ সংবেদনশীল ডাটা আপলোড কৰাৰ আগতে, সেই তথ্যবোৰ কেনেকৈ ব্যৱহাৰ আৰু সুৰক্ষিত কৰা হয়, সেয়া ব্যৱহাৰকাৰীয়ে জনা উচিত। কাৰণ বেলেগ বেলেগ AI চাৰ্ভিচৰ প্ৰাইভেচি পলিচি আৰু ডাটা কণ্ট্ৰোল ব্যৱস্থা বেলেগ বেলেগ হয়।

AI-ক বুদ্ধিমত্তাৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ অৰ্থ হৈছে—আপোনাৰ জ্ঞানক অনন্য কৰি ৰখা সম্পদখিনিকো সুৰক্ষিত কৰা।https://thequantiq.com/as/ai-disruption-jobs-northeast-india-economic-wakeup-call/

যিয়ে ভাল প্ৰশ্ন কৰিব পাৰে, AI-য়ে তেওঁকেই পুৰস্কৃত কৰে

বহুতো নতুন ব্যৱহাৰকাৰীয়ে AI-ৰ প্ৰথম উত্তৰটো দেখিয়েই ইয়াৰ মানদণ্ড বিচাৰ কৰে। কিন্তু অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এটা কথা ভালদৰে জানে—AI-ৰ উত্তৰৰ মানদণ্ড নিৰ্ভৰ কৰে আপুনি তাক সোধা প্ৰশ্নটোৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত।

এটা স্পষ্ট প্ৰম্পট (prompt), সঠিক প্ৰেক্ষাপট, প্ৰয়োজনীয় ফলো-আপ প্ৰশ্ন আৰু সাৱধানী পৰীক্ষণৰ দ্বাৰা এটা অস্পষ্ট নিৰ্দেশনাতকৈ বহুত বেছি উন্নত ফলাফল লাভ কৰিব পাৰি। AI-ৰ সৈতে ফলপ্ৰসূভাৱে যোগাযোগ কৰিব জনাটোৱেই বৰ্তমান সময়ত নিজেই এটা অতি মূল্যৱান পেছাদাৰী দক্ষতা হৈ পৰিছে।

ভৱিষ্যত হ’ব AI-সাক্ষৰ মানুহৰহে

প্ৰায়ে এই সমগ্ৰ বিষয়টোক ‘মানুহ বনাম কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা’ (Humans vs AI) হিচাপে দেখুওৱা হয়। কিন্তু এই তুলনাটো ভুল। ভৱিষ্যতৰ পৃথিৱীখন আচলতে নিয়ন্ত্ৰিত হ’ব এনেকুৱা কিছুমান মানুহৰ দ্বাৰা, যিসলে AI বুজি পায় আৰু যিসকলে AI বুজি নাপায়—তেওঁলোকৰ মাজৰ ব্যৱধানৰ দ্বাৰা।

• AI বুজি পোৱা এজন চিকিৎসকে হয়তো বহুত সোনকালে ৰোগ ধৰা পেলাব পাৰিব।
• AI বুজি পোৱা এজন শিক্ষকে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক আৰু আদি হিচাপে বেছি ফলপ্ৰসূভাৱে শিকাব পাৰিব।
• AI বুজি পোৱা এজন সাংবাদিকে কম সময়ৰ ভিতৰতে গভীৰ গৱেষণা কৰিব পাৰিব।
• AI বুজি পোৱা এজন উদ্যমীয়ে কম সম্পদেৰেই এটা শক্তিশালী ব্যৱসায় গঢ়িব পাৰিব।

প্ৰতিটো পেছাতে, আজিৰ তাৰিখত ডিজিটেল সাক্ষৰতা (digital literacy) যিমান প্ৰয়োজনীয়, অনাগত দিনত AI সাক্ষৰতাও সিমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিব।https://indiaai.gov.in/

দ্যা কোৱান্টিক ৰ দৃষ্টিভংগী

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা হৈছে মানৱ ইতিহাসে সৃষ্টি কৰা আটাইতকৈ শক্তিশালী প্ৰযুক্তিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। কিন্তু প্ৰতিটো যুগান্তকাৰী প্ৰযুক্তিৰ দৰেই ইয়াৰ প্ৰকৃত মূল্য নিৰ্ভৰ কৰে মানুহে ইয়াক কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বাছি লয় তাৰ ওপৰত।

AI-ৰ ওপৰত অন্ধ নিৰ্ভৰশীলতা কোনো ৰণনীতি হ’ব নোৱাৰে, ঠিক একেদৰে AI-ক লৈ অন্ধ ভয় ভাব ৰখাটোও কোনো সমাধান নহয়। ইয়াৰ মাজৰ সঠিক পথটো বাছি লোৱাটোহে বুদ্ধিমানৰ কাম।

AI-য়ে কেনেকৈ কাম কৰে সেয়া শিকক। ইয়াৰ উত্তৰবোৰক লৈ প্ৰশ্ন কৰক। গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্যসমূহ পুনৰ পৰীক্ষা কৰক। আপোনাৰ গোপনীয় জ্ঞানখিনিক সুৰক্ষিত কৰক। নিজে পঢ়া, চিন্তা কৰা আৰু নিজৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰাৰ কামটো অব্যাহত ৰাখক। যিবোৰ কাম বাৰে বাৰে কৰিবলগীয়া হয় (repetitive tasks), সেইবোৰ AI-ক কৰিবলৈ দিয়ক; আৰু আপুনি নিজে মনোযোগ দিয়ক ক্ৰিয়েটিভিটি, সঠিক বিচাৰবুদ্ধি, নৈতিকতা আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ওপৰত।

হাতত এটা স্মাৰ্টফোন থাকিলেই কোনোবা ফটোগ্ৰাফাৰ হৈ নাযায়। এটা কম্পিউটাৰ থাকিলে যেনেকৈয়ে কোনো প্ৰগ্ৰেমাৰ হ’ব নোৱাৰে, ঠিক তেনেদৰে এটা AI চ্যাটবট খুলিব জানিলেই কোনোবা AI-সাক্ষৰ হৈ নপৰে।

অনাগত দশকত কেৱল তেওঁলোকেই সফল নহ’ব যিসকলে আটাইতকৈ বেছি AI tool ব্যৱহাৰ কৰে; বৰঞ্চ তেওঁলোকহে সফল হ’ব যিসকলে বুজি পাব—কেতিয়া AI-ক বিশ্বাস কৰিব লাগে, কেতিয়া ইয়াক লৈ প্ৰশ্ন কৰিব লাগে আৰু কেতিয়া নিজৰ বুদ্ধিমত্তাৰ ওপৰত ভৰসা কৰিব লাগে।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই পৃথিৱীখন সলনি কৰি আছে। আচল প্ৰশ্নটো হ’ল—আমি এই পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খোজ মিলাই নিজক সলনি কৰিবলৈ সাজু হৈছোঁনে?