এআই, চাকৰিৰ পৰা অব্যাহতি আৰু গোলকীয় অৰ্থনীতিৰ এক ডাঙৰ সাঁথৰ: কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ স্ৰষ্টাসকলো একমত নহয় মানৱতাৰ ভৱিষ্যতক লৈ

যোৱা প্ৰায় দুবছৰ ধৰি সমগ্ৰ বিশ্বতে কেৱল এটা চৰ্চাই গুঞ্জন তুলিছে— কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা বা ‘এআই’ (AI)-এ মানুহৰ চাকৰি কাঢ়ি ল’ব।

ছিলিকন ভেলীৰ কৰ্পোৰেট ব’ৰ্ডৰূমৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ভাৰতৰ ষ্টাৰ্টআপ জগতলৈকে, অথবা বহুজাতিক পৰামৰ্শদাতা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা সংবাদ মাধ্যমৰ শিৰোনামলৈকে— সকলোতে এআইক এনে এক অপ্ৰতিৰোধ্য শক্তি হিচাপে দেখুওৱা হৈছে, যাৰ ফলত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু চাকৰিৰ ভৱিষ্যতক লৈ এক ডাঙৰ প্ৰশ্নবোধকৰ সৃষ্টি হৈছে।

কিন্তু হঠাতে, এই গোলকীয় চৰ্চাটোৰ মাজলৈ আহি পৰিছে এক অস্বস্তিকৰ বিপৰীতমুখী চিন্তা।

শেহতীয়াকৈ ‘জোহো’ (Zoho) প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি উদ্যোগী শ্ৰীধৰ ভেম্বুৱে এআইৰ বাবে কোম্পানীসমূহত চলি থকা চাকৰিৰ পৰা অব্যাহতিৰ কৰ্পোৰেট ধাৰণাটোক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে। তেওঁৰ মতে, বহু কোম্পানীয়ে আচলতে এআইক কৰ্মচাৰীক চাকৰিৰ পৰা অব্যাহতি দিয়াৰ এক “সহজ অজুহাত” হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। আচলতে ইয়াৰ আঁৰৰ প্ৰকৃত কাৰণ হ’ল— ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱা পৰিচালন ব্যয়, বিশ্বজুৰি হ্ৰাস পোৱা বজাৰৰ চাহিদা আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান অৰ্থনৈতিক চাপ।

ওপৰে ওপৰে চালে এই পৰ্যবেক্ষণটো অতি সৰল যেন লাগিব পাৰে। কিন্তু ইয়াৰ গভীৰতাত লুকাই আছে এই দশকৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰশ্নটো:

• এআই-এ সঁচাকৈয়ে বৃহৎ পৰিসৰত মানুহৰ চাকৰি কাঢ়ি ল’ব নেকি?
• নে এআই এতিয়া গোলকীয় মন্দাৱস্থা, মুদ্ৰাস্ফীতি, সংকোচনশীল লাভৰ অংশ, ব্যয়বহুল আন্তঃগাঁথনি আৰু বিনিয়োগকাৰীৰ চাপৰ সৈতে যুঁজি থকা কৰ্পোৰেট জগতৰ বাবে নিজৰ ব্যৰ্থতা ঢাকিবলৈ এক উপযুক্ত ‘কভাৰ ষ্ট’ৰী’ বা সুৰক্ষা কৱচ হৈ পৰিছে?

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু চাকৰি: ছিলিকন ভেলীৰ মতবিৰোধ

বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী এআই নেতাসকলৰ মাজত চলি থকা পাৰস্পৰিক মতবিৰোধ সমূহ লক্ষ্য কৰিলে এই সমগ্ৰ বিষয়টো আৰু বেছি আকৰ্ষণীয় হৈ পৰে।

টেছলা (Tesla) আৰু এক্স (X)-ৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানৰ মুৰব্বী তথা প্ৰযুক্তি বিলিয়নাৰ ইলন মাস্কে বাৰে বাৰে সতৰ্ক কৰি দিছে যে এআই-এ অনাগত দিনত বহু ক্ষেত্ৰত মানুহৰ শ্ৰমক অৰ্থনৈতিকভাৱে অপ্ৰয়োজনীয় কৰি তুলিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত সমাজ ব্যৱস্থাই উপাৰ্জনৰ বিতৰণৰ বাবে এক নতুন বিকল্প চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য হ’ব আৰু সম্ভৱতঃ ‘ইউনিভাৰ্চেল বেছিক ইনকাম’ (Universal Basic Income) বা সকলোৰে বাবে এক ন্যূনতম নিশ্চিত উপাৰ্জনৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগিব।

আনহাতে, অ’পেন এআই (OpenAI)-ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক তথা মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া ছেম অল্টমেনে প্ৰায়ে এআইৰ জৰিয়তে সৃষ্টি হ’বলগীয়া এক প্ৰাচুৰ্যৰে ভৰা ভৱিষ্যতৰ কথা কয়। কিন্তু একে সময়তে তেওঁ এইটোও স্বীকাৰ কৰে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ সময়ছোৱা সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি যন্ত্ৰণাদায়ক হ’ব পাৰে।

এনভিডিয়া (Nvidia) চিপ প্ৰস্তুতকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক তথা মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া জেনচেন হুৱাঙে অত্যন্ত আত্মবিশ্বাসেৰে দাবী কৰে যে এআই-এ বিভিন্ন উদ্যোগত উৎপাদনশীলতা অভূতপূৰ্বভাৱে বৃদ্ধি কৰিব। অথচ, বৰ্তমান তেওঁৰ কোম্পানীটোৱে এনে এক গোলকীয় আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰতিযোগিতাৰ নেতৃত্ব দি আছে, য’ত কৰ্পোৰেট বিশ্বই বছৰি বিলিয়ন বিলিয়ন ডলাৰ ব্যয় কৰিবলগীয়া হৈছে।

এআই গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান এনথ্ৰ’পিক (Anthropic)-ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া ডেৰিঅ’ আমোডেই মুকলিকৈয়ে সকীয়াই দিছে যে চৰকাৰ আৰু সংস্থাসমূহ সাজু হোৱাৰ পূৰ্বেই ‘হোৱাইট কলাৰ’ বা মানসিক শ্ৰমেৰে জড়িত চাকৰিসমূহৰ পৰা অব্যাহতি দিয়াৰ এক তীব্ৰ সংকট নামি আহিব পাৰে।

ইপিনে, মাইক্ৰ’ছফ্ট (Microsoft)-ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া সত্য নাদেলাই এআইক মানুহৰ বিকল্প হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ মানুহৰ উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰিব পৰা এক ‘কোপাইলট’ (Copilot) বা সহকাৰী হিচাপেহে উপস্থাপন কৰি來 আহিছে।

ইয়াতেই আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰহস্যটো লুকাই আছে। এআইৰ মূল স্ৰষ্টাসকলেই নিজেই এতিয়াও একমত হ’ব পৰা নাই যে ভৱিষ্যতে আচলতে কি হ’বলৈ গৈ আছে।

এআইৰ গোলকীয় জোৱাৰৰ বাস্তৱ

বিশ্ববিখ্যাত গোলকীয় ব্যৱস্থাপনা পৰামৰ্শদাতা প্ৰতিষ্ঠান মেককিনছে’ৰ (McKinsey & Company) ২০২৫ বৰ্ষৰ ‘ষ্টেট অৱ এআই ৰিপ’ৰ্ট’ত উল্লেখ কৰা হৈছে যে জৰীপ চলোৱা ৭৮ শতাংশ প্ৰতিষ্ঠান বা কোম্পানীয়েই নিজৰ ব্যৱসায়ৰ অন্ততঃ এটা বিভাগত হ’লেও এআই ব্যৱহাৰ কৰিছে।

মন কৰিবলগীয়া যে, কৰ্মক্ষেত্ৰত এআই গ্ৰহণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত বিশ্বৰ ভিতৰতে এক অন্যতম দ্ৰুতবেগী দেশ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। শেহতীয়া এক এডিপি ৰিচাৰ্চৰ (ADP Research) প্ৰতিবেদন অনুসাৰে, প্ৰায় ৮০ শতাংশ ভাৰতীয় কৰ্মচাৰীয়ে এতিয়া সপ্তাহত কেইবাবাৰো এআই সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰে, যাৰ হাৰ গোলকীয় গড়তকৈ বহু বেছি। ইয়াৰে প্ৰায় ৪১ শতাংশই দৈনিক এআই ব্যৱহাৰ কৰে বুলি জানিব পৰা গৈছে।

গুগল (Google) আৰু এলফাবেট-ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া সুন্দৰ পিচায়ে অলপতে প্ৰকাশ কৰিছে যে গুগলে এতিয়া প্ৰতি মাহে ৩.২ কোৱাড্ৰিলিয়নতকৈও অধিক ‘এআই টোকেন’ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে। ইয়াৰ এআই চালিত সামগ্ৰীসমূহে বিশ্বজুৰি বিলিয়ন বিলিয়ন ব্যৱহাৰকাৰীৰ ওচৰ পাইছেগৈ।https://thequantiq.com/as/ai-economy-indian-rupee-capital-flows/

এআইৰ সোণালী দৌৰৰ উন্মাদনাৰ আঁৰৰ অদৃশ্য খৰচ

গ্ৰাহকৰ বাবে এআই কেৱল অদৃশ্য হ’ব পাৰে, কিন্তু প্ৰতিটো চ্যাটবট, ইমেজ জেনেৰেটৰ আৰু ক’ডিং এচিষ্টেণ্টৰ আঁৰত এক বিশাল ভৌতিক আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ (ecosystem) সক্ৰিয় হৈ আছে।

ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজন হৈছে বিশাল ডাটা চেণ্টাৰ, প্ৰচুৰ শক্তিৰ প্ৰয়োজন হোৱা জিপিইউ (GPU) ক্লাষ্টাৰ, অতি ব্যয়বহুল ক্লাউড আন্তঃগাঁথনি আৰু উন্নত ছেমিকণ্ডাক্টৰ চিপৰ যোগান শৃংখল। ইয়াৰ পৰা এটা অস্বস্তিকৰ সম্ভাৱনা গা কৰি উঠে— কিছুমান প্ৰতিষ্ঠানে আচলতে কৰ্মচাৰীসকলক চাকৰিৰ পৰা অব্যাহতি এইবাবেই দিয়া নাই যে এআই ইতিমধ্যে অতিমাত্ৰা উৎপাদনক্ষম হৈ পৰিছে; বৰঞ্চ তেওঁলোকে এআইৰ এই ব্যয়বহুল দৌৰত টিকি থাকিবলৈ প্ৰয়োজনীয় পুঁজিৰ যোগাৰ কৰাৰ বাবেই নিজৰ কোম্পানীৰ বিত্তীয় আভ্যন্তৰীণ সালসলনি কৰিবলগীয়া হৈছে।

এই পাৰ্থক্যটো বুজাটো অতি দৰকাৰী। কাৰণ ই সমগ্ৰ বিতৰ্কটোক “এআই-এ মানুহৰ চাকৰি কাঢ়ি ল’ব” বোলা ধাৰণাটোৰ পৰা আঁতৰাই আনি “এআই চালিত পুঁজিৰ আভ্যন্তৰীণ সালসলনি”ৰ দিশলৈ লৈ যায়।

উৎপাদনশীলতাৰ সাঁথৰ আৰু কৰ্পোৰেট ৰণনীতি

দক্ষতা আৰু ক্ষিপ্ৰতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিয়েই বৰ্তমান গোলকীয় এআই চৰ্চাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছে। কিন্তু বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত যি উৎপাদনশীলতাৰ বিস্ফোৰণ ঘটাৰ কথা আছিল, সেয়া ক’ত?

বিনিয়োগকাৰীৰ হেঁচাত নিজক ‘এআই সাজু’ (AI-ready) বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ সমগ্ৰ বিশ্বৰ প্ৰতিষ্ঠাপনসমূহে এআই আন্তঃগাঁথনিত বিলিয়ন বিলিয়ন ডলাৰ ঢালি দিছে। এই পৰিঘটনাটো কেৱল প্ৰযুক্তি গ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়া হৈ থকা নাই, ই এক ভূ-ৰাজনৈতিক আৰু বিত্তীয় অস্ত্ৰ প্ৰতিযোগিতালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।

বিশ্ববিখ্যাত গোলকীয় ব্যৱস্থাপনা পৰামৰ্শদাতা প্ৰতিষ্ঠান মেককিনছে’ৰ (McKinsey) পৰ্যবেক্ষণেও এক আকৰ্ষণীয় বিপৰীতমুখী ৰহস্য পোহৰলৈ আনিছে। এআইৰ ব্যৱহাৰ ব্যাপক হ’লেও, অতি কম সংখ্যক কোম্পানীয়েহে এআই ব্যৱহাৰৰ ফলত সমগ্ৰ প্ৰতিষ্ঠানখনত এক বুজন পৰিমাণৰ বিত্তীয় লাভ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন দিছে। সম্ভৱতঃ এইটোৱেই কাৰণ যাৰ বাবে এআইক লৈ ইমান উৎসাহ থকাৰ পিছতো কৰ্মচাৰীসকলক চাকৰিৰ পৰা অব্যাহতি দিয়া, আভ্যন্তৰীণ সালসলনি আৰু নতুন নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত এক সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰা দেখা গৈছে।

গোলকীয় কৰ্মশক্তিৰ নীৰৱ আভ্যন্তৰীণ পুনৰ গঠন

ইয়াৰ প্ৰভাৱ ভাৰতৰ দৰে দেশসমূহৰ বাবে বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰত বিশ্বৰ ভিতৰতে এক অন্যতম ‘ছাৰ্ভিচেছ পাৱাৰহাউচ’ বা সেৱা খণ্ডৰ শক্তি হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল কাৰণ ইয়াত বহুজাতিক কোম্পানীসমূহৰ বাবে বৃহৎ পৰিসৰত দক্ষ মানৱ সম্পদ উপলব্ধ আছিল।

কিন্তু এতিয়া গোলকীয় কৰ্মৰ ধাৰণাই সলনি হৈছে। ৰয়টাৰ্ছৰ (Reuters) এক শেহতীয়া প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত থকা ‘গ্ল’বেল কেপাবিলিটি চেণ্টাৰ’ (GCC) সমূহে নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়া মন্থৰ কৰি দিছে, কাৰণ এআই-এ কৰ্মশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তাক পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। কোনো কোনো প্ৰকল্প য’ত পূৰ্বে ৫,০০০ তকৈ অধিক কৰ্মচাৰী নিয়োগৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল, এতিয়া সেয়া কেৱল ২,০০০ ৰ আশে-পাশে সীমিত কৰাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।

ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে এআই-এ ইতিমধ্যে লাখ লাখ শ্ৰমিকক চাকৰিৰ পৰা অব্যাহতি দিছে। কিন্তু ই এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ইংগিত দিয়ে: এআই-এ ইতিমধ্যে কৰ্পোৰেট নিযুক্তিৰ মানসিকতা সলনি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।

কোম্পানীসমূহে এতিয়া ডাঙৰ বা পৰম্পৰাগত কৰ্মশক্তিৰ পৰিৱৰ্তে এআই সঁজুলিৰে সজ্জ্বিত সৰু সৰু দলকহে বেছি পছন্দ কৰিবলৈ লৈছে। এই পৰিৱৰ্তনে ছফ্টৱেৰ, সংবাদ মাধ্যম, কনচাল্টিং, ক্ৰেতা সেৱা (customer support) আৰু এনালাইটিক্স খণ্ডৰ ‘হোৱাইট কলাৰ’ নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰখনক সম্পূৰ্ণ সলনি কৰি দিব পাৰে।

সৰু অৰ্থনীতি আৰু প্ৰান্তীয় অঞ্চলসমূহৰ কি হ’ব?

ইয়াতেই সমগ্ৰ আলোচনাটো উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ দৰে অঞ্চলসমূহৰ বাবে অতি প্ৰাসংগিক হৈ পৰিছে। এআই চালিত অৰ্থনীতি সকলো ঠাইতে সমানে বিস্তাৰিত হোৱা নাই। যদি এআই চালিত উৎপাদনশীলতাই কেৱল পূৰ্বৰে পৰা শক্তিশালী অৰ্থনৈতিক কেনদ্ৰসমূহৰহে স্বাৰ্থ পূৰণ কৰে, তেন্তে সৰু আঞ্চলিক অৰ্থনীতিসমূহ ডিজিটেলভাৱে সম্পূৰ্ণ অদৃশ্য হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে— যদিহে তেওঁলোকে নিজাকৈ কোনো স্বকীয় মূল্য পৰিৱেশ তন্ত্ৰ (value ecosystem) গঢ়ি তুলিব নোৱাৰে।https://thequantiq.com/as/india-ai-workforce-challenge-2030-assamese/

প্ৰকৃত কাহিনীটো এআইতকৈও ডাঙৰ

সম্ভৱতঃ বৰ্তমান বিশ্বই কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ ভুলটো হ’ল এআইক কেৱল এটা প্ৰযুক্তিৰ কাহিনী হিচাপে গণ্য কৰাটো। কিন্তু কথাটো তেনে নহয়। ইণ্টাৰনেটৰ জন্মৰ পিছত পুঁজি, প্ৰতিভা আৰু ঔদ্যোগিক কৌশলৰ ইমান বৃহৎ পুনৰ বিতৰণ বিশ্বই বৰ্তমানৰ বাদে কেতিয়াও দেখা নাছিল।

এই বিশাল পৰিৱৰ্তনৰ মাজতেই লুকাই আছে শ্ৰীধৰ ভেম্বুৱে ইংগিত দিয়া সেই অস্বস্তিকৰ সত্যটো।

এআই-এ সঁচাকৈয়ে মানৱজাতিক সলনি কৰিব পাৰে। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত চলি থকা চাকৰিৰ পৰা অব্যাহতি, আভ্যন্তৰীণ সালসলনি আৰু উদ্বেগ কেৱল যন্ত্ৰৰ বুদ্ধিমত্তাৰ বাবেই হোৱা নাই। ই আচলতে এক গভীৰ সংকটে গা কৰি উঠা গোলকীয় অৰ্থনীতিৰে প্ৰতিফলন, যিয়ে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ভাষাৰে নিজক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ এক হাহাকাৰ প্ৰয়াস চলাইছে।

ব্যংগাত্মক কথাটো হ’ল— যি সময়ত এআই-এ ভৱিষ্যতৰ প্ৰাচুৰ্যৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছে, ঠিক সেই সময়তে গোলকীয় অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাটো ক্ৰমান্বয়ে অধিক শংকিত, এককেন্দ্ৰিক আৰু অনিশ্চিত হৈ পৰিছে। আৰু ক’বলকৈ গ’লে, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু চাকৰিৰ এই সমগ্ৰ বিতৰ্কটো আচলতে এই গভীৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰ-বিন্যাসৰে এটা অংশ।