ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সতৰ্কবাণী: মানুহৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যাব পাৰে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI)। পৰৱৰ্তী সময়ৰ বাবে সাজুনে বিশ্ববাসী ?

চৰকাৰসমূহে নিয়ম-নীতি প্ৰস্তুত কৰাৰ পূৰ্বেই অত্যন্ত দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িছে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI)। ইয়াৰ মাজতে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এটা নতুন সতৰ্কবাণীয়ে সমগ্ৰ বিশ্বতে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছে। আমাৰ বুজাপৰাৰ বাহিৰলৈ গৈ যন্ত্ৰই নিজে সিদ্ধান্ত ল’বলৈ আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে মানৱ সমাজে ইয়াৰ সুৰক্ষা কৱচ গঢ়ি তুলিব পাৰিবনে?

মানৱ ইতিহাসে সৃষ্টি কৰা আটাইতকৈ পৰিৱৰ্তনকামী প্ৰযুক্তিসমূহৰ ভিতৰত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা অন্যতম হিচাপে বিবেচিত হৈছে। বহু বিশেষজ্ঞৰ মতে, দীৰ্ঘম্যাদী সময়ত ইয়াৰ প্ৰভাৱ বিদ্যুৎ, ইণ্টাৰনেট বা ঔদ্যোগিক বিপ্লৱতকৈ কোনো গুণে কম নহ’ব।

কিন্তু যি সময়ত বিভিন্ন দেশ আৰু কৰ্পোৰেট গোষ্ঠীসমূহে অধিক শক্তিশালী AI প্ৰণালী গঢ়ি তোলাৰ দৌৰত নামিছে, তেনে সময়তে বিশ্বৰ আগশাৰীৰ সংস্থাসমূহে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সতৰ্কবাণী শুনাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।

এই সপ্তাহত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অধীনস্থ বিশেষজ্ঞৰ এটা দলে সতৰ্ক কৰি দিছে যে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ অনিয়ন্ত্ৰিত অগ্ৰগতিয়ে এনে কিছুমান বিপদৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে, যাৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ বৰ্তমানৰ চৰকাৰসমূহ সাজু নহয়। এই সতৰ্কবাণী অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ যি দ্ৰুতগতিত হৈছে, তাৰ তুলনাত ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ চৰকাৰী নিয়ম-নীতিসমূহ বহু পিছপৰি আছে।

প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশ্ববাসী এক কঠিন প্ৰশ্নৰ মুখামুখি হৈছে— মানৱ সমাজে নিজেই ইমান দ্ৰুতগতিত সৃষ্টি কৰা এই বুদ্ধিমত্তাক নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব পাৰিবনে?

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সতৰ্কবাণী

বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ৪০ গৰাকী বিশেষজ্ঞক লৈ নতুনকৈ গঠিত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ‘ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট ইণ্টাৰনেচনেল ছায়েন্টিফিক পেনেল অন আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স’ৰ তৰফৰ পৰা এই সতৰ্কবাণী আহিছে। ইয়াৰ প্ৰাথমিক প্ৰতিবেদনত এটা স্পষ্ট বাৰ্তা দিয়া হৈছে।

পেনেলৰ মতে, “AI-ৰ ক্ষমতা বৰ্তমান বিজ্ঞানীসকলৰ বুজাপৰা আৰু চৰকাৰসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি বহুত আগুৱাই গৈছে।”

বিশ্বৰ এগৰাকী অন্যতম অগ্ৰণী AI গৱেষক তথা বিখ্যাত বিজ্ঞানী য়োছুৱা বেঞ্জিঅ’ই এই পেনেলৰ সহ-অধ্যক্ষতা কৰিছে। পেনেলখনে অধিক সতৰ্ক কৰি দি কৈছে যে, “কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই মানুহক প্ৰতাৰণা কৰাৰ প্ৰমাণ ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছে। বৰ্তমান বিজ্ঞানৰ এনে কোনো উপায় নাই যাৰ দ্বাৰা গেৰাণ্টী দিব পৰা যাব যে AI-য়ে ভৱিষ্যতে কোনো ডাঙৰ বিপৰ্যয় নকঢ়িয়াব।”

সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, সমাজে ইয়াৰ দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি উঠাৰ আগতেই যন্ত্ৰসমূহ অধিক বুদ্ধিমান হৈ পৰিছে। এইয়া নিশ্চিতভাৱে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে এক চিন্তাজনক বিষয়।

বিশেষজ্ঞসকল কিয় চিন্তিত হৈ পৰিছে?

যোৱা কেইবা দশক ধৰি যন্ত্ৰসমূহে কেৱল যান্ত্ৰিকভাৱে মানুহে দিয়া নিৰ্দেশ পালন কৰি আহিছিল। কিন্তু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা ইয়াৰ পৰা সম্পূৰ্ণ সুকীয়া।

আধুনিক AI প্ৰণালীসমূহে নিজে চিন্তা কৰিব পাৰে, স্বতন্ত্ৰভাৱে উত্তৰ দিব পাৰে, বিভিন্ন আৰ্হি (patterns) শিকিব পাৰে আৰু ক্ৰমান্বয়ে এনেদৰে সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে যাৰ ব্যাখ্যা স্বয়ং ইয়াৰ প্ৰস্তুতকৰ্তাসকলেও সহজতে দিব নোৱাৰে। ইয়েই নতুন বিপদৰ সৃষ্টি কৰিছে।

গৱেষকসকলে ইতিমধ্যে এনে কিছুমান ঘটনা লাভ কৰিছে য’ত উন্নত AI প্ৰণালীয়ে ভুল তথ্য প্ৰস্তুত কৰিছে, নিজৰ সিদ্ধান্তৰ প্ৰক্ৰিয়া লুকুৱাই ৰাখিছে অথবা মানুহে কল্পনা নকৰা ধৰণে কাম সম্পাদন কৰিছে।

বিশেষজ্ঞসকলে এতিয়া একেলগে কেইবাটাও বিপদৰ আশংকা কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে ভুৱা তথ্যৰ প্ৰচাৰ, স্বয়ংক্ৰিয় চাইবাৰ আক্ৰমণ, নিৰীক্ষণ প্ৰযুক্তিৰ অপব্যৱহাৰ, স্বয়ংক্ৰিয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ত্ৰুটি আৰু মাত্ৰ কেইটামান কৰ্পোৰেট গোষ্ঠীৰ হাতত সমগ্ৰ প্ৰযুক্তিৰ ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত হোৱাটো।

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সচিব প্ৰধান এণ্টনিঅ’ গুটেৰেছে শেহতীয়া গোলকীয় আলোচনাসমূহত বাৰে বাৰে উল্লেখ কৰাৰ দৰে— সঠিক নিয়ন্ত্ৰণ অবিহনে প্ৰযুক্তিৰ উদ্ভাৱনে অতি সোনকালে এক গোলকীয় প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। গতিকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাৰ্তা স্পষ্ট: বিশ্ববাসীয়ে আৰু বেছি সময় অপেক্ষা কৰাটো উচিত নহ’ব।

অভূতপূৰ্ব গতিত বাঢ়িছে বিশ্বজোৰা AI-ৰ দৌৰ

এই চিন্তাৰ অন্যতম কাৰণ হৈছে প্ৰযুক্তি উদ্ভাৱনৰ তীব্ৰ গতি। OpenAI, Anthropic, Google DeepMind আৰু xAI-ৰ দৰে কোম্পানীসমূহে প্ৰতি কেইমাহমানৰ মূৰে মূৰে অধিক শক্তিশালী মডেল মুকলি কৰি আছে। প্ৰতিটো নতুন প্ৰজন্মৰ মডেলে পূৰ্বতকৈ উন্নত চিন্তা ক্ষমতা, কোডিং দক্ষতা আৰু স্বতন্ত্ৰতা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। এসময়ত যি কামত বছৰ বছৰ সময় লাগিছিল, এতিয়া সেয়া মাত্ৰ কেইটামান সপ্তাহৰ ভিতৰতে সম্ভৱ হৈ উঠিছে।

আনহাতে, চৰকাৰী ব্যৱস্থাসমূহ বহুত লেহেমীয়া। নীতি-নিয়ম বা আইনী গাঁথনি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ চৰকাৰক বহু বছৰৰ প্ৰয়োজন হয়। ফলস্বৰূপে, উদ্ভাৱন আৰু চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণৰ মাজৰ ব্যৱধান ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে বিশ্বজুৰি উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছে।

AI বিপ্লৱত পিছপৰি থকা নাই ভাৰত

AI-ৰ বিপদক লৈ চলি থকা আলোচনাসমূহে বহু সময়ত এনে এটা ধাৰণা দিয়ে যেন ভাৰতৰ দৰে দেশসমূহে কেৱল কাষৰ পৰা ইয়াক প্ৰত্যক্ষ কৰি আছে। কিন্তু এই ধাৰণা ভুল।

যোৱা দুবছৰত ভাৰতে নীৰৱে এক দীৰ্ঘম্যাদী কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা কৌশলৰ ভেটি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। ভাৰত চৰকাৰে ইতিমধ্যে ১০,০০০ কোটিতকৈও অধিক ধনৰ আবণ্টনেৰে অভিলাষী ‘ইণ্ডিয়া-এআই মিছন’ (IndiaAI Mission) আৰম্ভ কৰিছে। এই মিছনৰ মূল লক্ষ্য হৈছে কম্পিউটিং আন্তঃগাঁথনিৰ সম্প্ৰসাৰণ, ডাটাছেট প্ৰস্তুত কৰা, AI ষ্টাৰ্ট-আপসমূহক পুঁজি যোগান ধৰা আৰু গৱেষণা ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰা।

ভাৰতে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বাস্তৱতা ভালদৰে বুজি পাইছে— নিজৰ কম্পিউটিং আন্তঃগাঁথনি নিয়ন্ত্ৰণ নকৰাকৈ কোনো এখন দেশে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযুক্তিগতভাৱে স্বাৱলম্বী হ’ব নোৱাৰে।

ছেমিকণ্ডাক্টৰ উদ্যোগ হ’ব পাৰে ভাৰতৰ কৌশলগত টাৰ্নিং পইণ্ট

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই সংবাদ শিৰোনাম দখল কৰিব পাৰে, কিন্তু ছেমিকণ্ডাক্টৰ (Chips) হৈছে AI অৰ্থনীতিৰ প্ৰকৃত ভেটি। এই কথা উপলব্ধি কৰি ভাৰতে শেহতীয়া মাহবোৰত ছেমিকণ্ডাক্টৰ উৎপাদনৰ দিশত বিশেষ গুৰুত্ব দিছে।

তথ্য অনুসৰি, কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে বৰ্তমান প্ৰায় ১.২০ লাখ কোটি টকাৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ উৎপাদন প্ৰকল্পৰ মূল্যায়ন আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে। যদি ইয়াক সঠিকভাৱে ৰূপায়িত কৰা হয়, তেন্তে ই বিগত কেইবা দশকৰ ভিতৰত ভাৰতৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঔদ্যোগিক নীতিগত সিদ্ধান্ত হিচাপে পৰিগণিত হ’ব পাৰে। ইয়াৰ আঁৰৰ যুক্তিটো পোনপটীয়া— চিপছ অবিহনে AI-ৰ সাৰ্বভৌমত্ব সম্ভৱ নহয়। হাৰ্ডৱেৰৰ স্বতন্ত্ৰতা অবিহনে চফ্টৱেৰ খণ্ডৰ নেতৃত্ব সদায় ঠুনুকা হৈ থাকিব। ভাৰতে এই সমীকৰণটো বুজি পাইছে।https://thequantiq.com/as/silicon-sovereignty-wars-chips-new-oil/

ভাৰতীয় AI কোম্পানীসমূহৰ আত্মপ্ৰকাশ

কেৱল চৰকাৰী নীতি ঘোষণাই যথেষ্ট নহয়, ব্যক্তিগত খণ্ডয়ো থলুৱা ক্ষমতা গঢ়ি তুলিব লাগিব। ইতিমধ্যে এই প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে।

• Sarvam AI: ভাৰতৰ ভাষিক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে উপযোগী লেংগুৱেজ মডেল (Language Models) প্ৰস্তুত কৰিছে।
• Krutrim AI: দেশীয় স্তৰত বৃহৎ পৰিসৰৰ AI আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ কৰিছে।
• QpiAI: কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু কোৱাণ্টাম কম্পিউটিং (Quantum Computing) দুয়োটাকে একত্ৰিত কৰি ভাৰতক এক নতুন স্থানলৈ নিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।

আমেৰিকা আৰু চীনৰ প্ৰযুক্তিগত জায়েণ্টসমূহৰ তুলনাত এই প্ৰচেষ্টাসমূহ এতিয়াও প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত আছে। তথাপিও ইয়াৰ কৌশলগত গুৰুত্ব অপৰিসীম। ভাৰতে বুজিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে যে বিদেশী AI প্ৰণালীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতাই ভৱিষ্যতে অৰ্থনৈতিক নিৰ্ভৰশীলতা কঢ়িয়াই আনিব পাৰে।

প্ৰধান প্ৰশ্ন: ব্যৱহাৰ নহয়, মালিকীস্বত্ব কাৰ ?

বৰ্তমানৰ প্ৰত্যাহ্বানটো কেৱল উদ্ভাৱনৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। বিশ্বৰ এক বৃহৎ সংখ্যকে এই ব্যৱস্থাসমূহ পৰিচালনা কৰা আন্তঃগাঁথনি নিয়ন্ত্ৰণ নকৰাকৈয়ে অতি আগ্ৰহেৰে AI গ্ৰহণ কৰিছে।

আজিকালি বেছিভাগ উন্নত AI মডেল মাত্ৰ কেইটামান কোম্পানীৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত, যাৰ বেছিভাগৰে ঘাটি আমেৰিকা আৰু চীনত। ই এক বিপজ্জনক ভ্ৰমৰ সৃষ্টি কৰে। কোনো এখন দেশে ব্যাপকভাৱে AI ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে নিজক প্ৰযুক্তিগতভাৱে উন্নত বুলি ভাবিব পাৰে, কিন্তু সেই প্ৰগতিৰ অন্তৰালত বিদেশী ক্লাউড চিষ্টেম, বিদেশী AI মডেল আৰু বিদেশী মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা থাকিব পাৰে। প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ সুবিধা পোৱা মানেই প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত মালিকীস্বত্ব থকা নুবুজায়। আৰু ভৱিষ্যতে এই মালিকীস্বত্বই ক্ষমতা নিৰ্ধাৰণ কৰিব।https://thequantiq.com/as/india-semiconductor-sovereignty-niti-aayog-blueprint/

বুজি উঠাৰ আগতেই ভৱিষ্যত নিৰ্মাণত ব্যস্ত মানৱ সমাজ

ইতিহাসে আমাক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা দিছে— প্ৰযুক্তিগত বিপ্লৱে কেতিয়াও নৈতিক বিতৰ্কৰ বাবে ৰৈ নাথাকে। শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ গঢ়ি উঠাৰ বহু পূৰ্বেই ঔদ্যোগিক বিপ্লৱে অৰ্থনীতিক সলনি কৰি দিছিল। চৰকাৰসমূহে ছচিয়েল মিডিয়াৰ সামাজিক প্ৰভাৱ বুজি পোৱাৰ বহু আগতেই ই যোগাযোগ ব্যৱস্থা সলনি কৰি দিছিল।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তায়ো হয়তো একেটা পথেই অনুসৰণ কৰিছে, কিন্তু এইবাৰ ইয়াৰ পৰিণাম বহুত বেছি ব্যাপক হ’ব পাৰে। ৰাষ্ট্ৰসংঘই দিয়া সতৰ্কবাণীক উদ্ভাৱনৰ বিৰোধিতা বুলি ধৰি লোৱা অনুচিত। ই কেৱল এটা সোঁৱৰণী হে— বুজাপৰা অবিহনে কৰা উদ্ভাৱন এনে এটা পৰীক্ষা হৈ পৰিব পাৰে যাৰ পৰিণাম সলনি কৰা পিছলৈ কঠিন হ’ব।

ভাৰতৰ দৰে দেশসমূহৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বানটো এতিয়া এয়া নহয় যে তেওঁলোকে AI গ্ৰহণ কৰিব নে নাই। আচল প্ৰত্যাহ্বানটো হ’ল— দেশখনে এই বুদ্ধিমত্তাৰ ভৱিষ্যত নিৰ্মাণৰ প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰিবনে নাই। কাৰণ AI-ৰ যুগত আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰশ্নটো ই নহ’ব যে কোনে প্ৰথমে প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছে, বৰঞ্চ প্ৰশ্নটো হ’ব— ভৱিষ্যতক গঢ় দিয়া এই সমগ্ৰ প্ৰণালীটোক কোনে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছে।https://thequantiq.com/as/ai-disruption-jobs-northeast-india-economic-wakeup-call/